ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ
Ελληνουτουρκικά: Η ιστορική επιστολή Βενιζέλου στον Ινονού (13/9/1928) – "Ελάτε να λύσουμε τις διαφορές μας"
Η τολμηρή κίνηση του Κρητικού πολιτικού και η θετική ανταπόκριση από τον τούρκο ομόλογο του. Πως οδηγηθήκαμε στο Σύμφωνο Ελληνοτουρκικής Φιλίας & Συνεργασίας του 1930.
Άκουσε το άρθρο
Οι εκλογές του Αυγούστου του 1928, ξανά έφερραν στην εξουσία τον Βενιζέλο, με ισχυρή πλειοψηφία και ορίζοντα άνετης διακυβέρνηση για τετραετία.
Τα προηγούμενα χρόνια η χώρα είχε πληγεί σκληρά, από το προσφυγικό και την Μικρασιατική καταστροφή, οι κυβερνήσεις που ορκιστήκαν ήταν πολλές, τα στρατιωτικά κινήματα επίσης….ΜΕ ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΑΚΥΒΕΡΝΗΣΙΑ.
Διορατικός ο Ε.Β, σε Διπλωματικό επίπεδο, θέλησε να αποκαταστήσει δυσλειτουργίες και προβλήματα αυτού του διαστήματος. Η ανάθεση του χαρτοφυλακίου του Υπ. Εξωτερικών στον Αλέξανδρο Καραπάνο, άτομο με πολύ «βαρύ αποτύπωμα» στην γειτονική Ιταλία – καθεστώς Μουσολίνι τότε – ήταν ένα δείγμα των προθέσεών του.
Ο Σεπτέμβριος του `28, συνοδεύτηκε από ‘Επισκέψεις Εργασίας’ του Έλληνα πρωθυπουργού σε Ιταλία, Γαλλία και Βρετανία – στην υπογραφή σημαντικών συμφωνιών, όπως αυτή της «Φιλίας, Συνδιαλλαγής και Δικαστικού Διακανονισμού» με την πρώτη.
Μέσα σε λίγες εβδομάδες επανήλθε η ομαλότητα στις σχέσεις μας με τις τρεις ισχυρέ χώρες της Ευρώπης, που είχαν τρωθεί, εξαιτίας της στάσης τους στο Μικρασιατικό.
Να σημειωθεί πως τα επόμενα χρόνια, ο Βενιζέλος θα επισκεφτεί «κατόπιν ειδικής προετοιμασίας», Ρουμανία, Βουλγαρία, Γιουγκοσλαβία, όπου επίσης θα αποκαταστήσει κλίμα συνεννόησης και συνεργασίας!
Η ΩΡΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ
Η επόμενη κίνησή του, ήταν μη αναμενόμενη! Έγινε προς την Τουρκία, μόλις λίγα χρόνια μετά το `22!
Στις 13 Σεπτεμβρίου 1928, απέστειλε προσωπική - επίσημη επιστολή προς τον Τούρκο Πρωθυπουργό Ισμέτ Ινονού, τείνοντάς του χείρα φιλίας, ζητώντας επαφές ώστε να διευθετηθούν τα όποια προβλήματα υπήρχαν μεταξύ των δύο χωρών, με έμφαση στο συνοριακό και το προσφυγικό. Ουσιαστικά ο Έλλην πρωθυπουργός έθετε θέμα για αποκατάσταση σχέσεων, ακόμη και για υπογραφή συμφωνίας για Στενή Φιλία και Συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών.
Ήταν μια κίνηση τολμηρή, που η Αντιπολίτευση την «χτύπησε» στη Βουλή αλλά και στον φίλα προσκείμενο Τύπο της εποχής.
Όμως οι αντιδράσεις κράτησαν λίγο καιρό, καθώς στις 29/9, η «Τουρκική απάντηση», ξάφνιασε πολλούς. Ο Ισμέτ Ινονού απάντησε τον Βενιζέλο, με επιστολή σε πολύ θερμό κλίμα και με εμφανή πρόθεση για ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ των χωρών τους.
Πλέον το λόγο είχαν οι Υπουργοί Εξωτερικών των δύο χωρών, Αλέξανδρος Καραπάνος και Τεφίκ Ρουστού Αράς. Μαζί με τους στενούς τους συνεργάτες, ξεκίνησαν επαφές, που στο σύνολό τους, αφορούσαν θέματα «με βαριά πολιτική ατζέντα»!
Η όλη διαδικασία κράτησε περίπου ένα χρόνο, κι ήταν διάχυτη η πρόθεση, να μπει ένα τέλος, στην έντονη διαμάχη μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Στις 10 Ιουνίου του 1930, θα υπογραφούν οι πρώτες συμφωνίες, που αφορούσαν κατά βάση ζητήματα ανταλλαγής πληθυσμών.
Λίγους μήνες αργότερα στις 30 Οκτωβρίου, ο Βενιζέλος θα επισκεφτεί την Άγκυρα και θα συνυπογράψει με τον Ινονού, το ιστορικό «Σύμφωνο Φιλίας, Ουδετερότητας και Διαιτησίας». Αρχικά επισκέφτηκε την Κωνσταντινούπολη, όπου έτυχε αποθεωτικής υποδοχής από τους τούρκους πολίτες.
Στα άρθρα του Συμφώνου, περιλαμβάνονταν ρυθμίσεις για ζητήματα οικονομικής συνεργασίας, αλληλοενημέρωσης για τους ‘βαρύς» στρατιωτικούς εξοπλισμούς των δύο χωρών ειδικά στις Ναυτικές δυνάμεις, θέματα εμπορικής συνεργασίας, δεσμευτικές κινήσεις για τα σύνορα, ζητήματα αποζημιώσεων, ρύθμιση περιουσιακών και ιδιοκτησιακών προβλημάτων φυσικών και Νομικών προσώπων.
Η υπογραφή του Συμφώνου, θεωρήθηκε από πολλούς στην Ελλάδα, πως ουσιαστικά έβαζε ταφόπλακα σε ιστορικά δικαιώματά μας, επί της ουσίας σε πράξη θανάτου της Μεγάλης Ιδέας. Η επικύρωσή της στη Βουλή έγινε σε κλίμα έντασης, με τον Βενιζέλο να υποστηρίζει πως εάν δεν υπογραφόταν μία συμφωνία, οι σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας θα παρέμεναν τεταμένες, οι εντάσεις δεν θα έλλειπαν ποτέ….με απρόοπτες εξελίξεις, θέματα περιουσιών θα παρέμεναν άλυτα, η χώρα θα αναγκαζόταν να δαπανά τεράστια ποσά για εξοπλισμούς, το προσφυγικό θα παρέμενε αγκάθι...
Το `31 οι πρωτεργάτες από Τουρκικής πλευρά της Συμφωνίας Ινονού και Ρουστού, επισκέφτηκαν την Αθήνα, σε θετικό κλίμα.
Βέβαια πολλά από αυτά που συμφωνήθηκαν, στο πέρασμα των χρόνων, δεν θα ετύγχαναν θετικής αντιμετώπισης από την Τουρκική πλευρά – 1955, 1964, 1974, 1977, 1987, 1996, 2020 κ.α.
ΥΓ: Στο πλαίσιο των νέων δεδομένων στα ελληνοτουρκικά, ο Βενιζέλος «στήριξε με επιστολή του» υποψηφιότητα ατατούρκ για απονομή βραβείου νόμπελ ειρήνης.
Η πρώτη «άτσαλη ενέργεια της τουρκίας». 1936 ενσωμάτωσε βίαια το χατάι-σαντζάκι της αλεξανδρέττας.
Η Ελλάς μέχρι την υπογραφή του συμφώνου είχε καταβάλει στην τουρκική πλευρά κατόπιν διαφόρων «διπλωματικών» αποφάσεων: 120.000 λίρες αγγλίας για εξαγορά μουσουλμανικών ακινήτων στη δυτική θράκη, 50.000 δραχμές για αποζημιώσεις σε μουσουλμάνους της Δυτ. Θράκης για ενοίκια που είχαν απωλέσει, 30.000.000 δραχμές στην τουρκική κυβέρνηση για διάφορα εισοδήματα!
Ο Βενιζέλος πέτυχε να δημιουργήσει νέα δεδομένα στις σχέσεις ελλάδας και των υπόλοιπων βαλκανικών χωρών, αλλά αυτό είχε και βαρύ οικονομικό αποτύπωμα. Αρχές του ’32 αναζητούσε στην ευρώπη δανειακή στήριξη… χωρίς όμως επιτυχία. η αντίστροφη μέτρηση για τον ίδιο και το κόμμα του είχε ξεκινήσει… όπως και για μια ακόμη χρεοκοπία της χώρας 6ος/1932.
