ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ
25/08/2026 08:39
Η μεγάλη σφαγή στο Ηράκλειο
Πως και γιατί οι τούρκοι κατέσφαξαν εκατοντάδες χριστιανούς, αλλά και Βρετανούς στρατιωτικούς, όταν οι τελευταίοι επιχείρησαν να «πάρουν» το έλεγχο του Τελωνείου της πόλης. Γράφει ο Γιάννης Αρβανίτης.
Άκουσε το άρθρο
Κρήτη...επί αιώνες …. «επαναστάσεις» κατά των κατακτητών της!
Η αποκαλούμενη Μεγάλη Σφαγή του Ηρακλείου, στις 26 Αυγούστου 1898, ήταν το αποκορύφωμα μιας σειράς σκληρών αντιπαραθέσεων των κατοίκων με τους Τούρκους δυνάστες τους. Από το 1895, το νησί βρισκόταν σε «έγερση», καθώς εκπρόσωποι Επαρχιών, (Αποκόρωνα, Κυνωδίας, Σφακίων Ρεθύμνου, Αγίου Βασιλείου), απέστειλαν υπόμνημα προς την Ελληνική Κυβέρνηση και στις ξένες Ευρωπαϊκές Δυνάμεις, ζητώντας από τους Οθωμανού να ορίσουν Χριστιανό Διοικητή στο νησί. Από τους ξένους, επί της ουσίας ήθελαν, προστασία ώστε σταδιακά να «απεγκλωβιστούν» από τον Οθωμανικό ζυγό!
Είχαν προηγηθεί άγριες σφαγές Αρμενίων (χριστιανών) στην Σμύρνη, και έκδηλη ήταν η ανησυχία σε Ευρωπαϊκές πρωτεύουσες πως η ήδη παραπαίουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία, θα μπορούσε να πλήξει και την Κρήτη, όπου υπήρχαν όμως, ισχυρά συμφέροντα ξένων Δυτικοευρωπαίων.
Η ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΟΥ 1895 - 1898
Οι Οθωμανικές Αρχές αντικατέστησαν τον μουσουλμάνο διοικητή του νησιού, με χριστιανό, τον Αλέξανδρο Καραθεοδωρή. Αυτή η κίνηση προκάλεσε αντιδράσεις από τον μουσουλμανικό πληθυσμό, με δολοφονίες χριστιανών, με τους ντόπιους να αντιδρούν, οργανώνοντας ανταρτικές ομάδες κι ξεκινώντας επιθέσεις κατά των τούρκων.
‘Ήταν εμφανές πως η ένταση μεταξύ των δύο διαφορετικών θρησκειών κατοίκων στο νησί, θα είχε και πάλι ένοπλη κατάληξη!
Η Ελληνική πλευρά, ζητούσε να εφαρμοστούν πλήρως οι αποφάσεις τις Χαλέπας του 1878, με αρκετές ευνοϊκές διατάξεις για τον χριστιανικό πληθυσμό, με τον Καραθεοδωρή να καταργεί την τοπική κρητική συνέλευση.
Οι Κρήτες ζήτησαν να αποκτήσουν Αυτόνομη Οντότητα, Φόρου Υποτελείς όμως στην Πύλη.
Οι πιο θερμόαιμοι είχαν ήδη πιάσει τα όπλα, με αποτέλεσμα να υπάρχουν ένοπλες συγκρούσεις με αποκορύφωμα αυτή στις Βρύσες στα τέλη του 1895.
Ο Καραθεοδωρής αδυνατούσε να ελέγξει την κατάσταση και λίγο αργότερα αντικαταστάθηκε από τούρκο στρατιωτικό, Τουχράν Πασάς. Αυτός ανακοίνωσε αμνηστία σε μια προσπάθεια κατευνασμού...αλλά η Ελληνική πλευρά δεν την αποδέχτηκε!
Ακολούθησαν μάχες σε Βάμο, Χανιά, Κίσσαμο, Κυδωνία. Το καλοκαίρι του 1896, η Οθωμανική πλευρά, δέχτηκε κατόπιν ευρωπαϊκών πιέσεων, την αποστολή ειρηνευτικής δυναμεις, υπό την Διοίκηση Άγγλου Ταγματάρχη.
«ΔΟΘΗΚΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑ»
Η κατάσταση εξακολουθούσε να είναι έκρυθμη και οι ευρωπαίοι, απαίτησαν να χορηγηθεί Σύνταγμα «στο νησί». Βάση αυτού, οριζόταν χριστιανός Διοικητής, οι θέσεις εργασίας θα ήταν διπλάσιες αριθμητικά για τον χριστιανικό πληθυσμό, θα «ξαναϊδρύονταν» η Χωροφυλακή με ξένους Ανώτερους Αξιωματικούς, ενώ το νησί θα αποκτούσε αυτόνομη οικονομική και Δικαστική ανεξαρτησία. Η τουρκική πλευρά διόρισε ως πασά στο νησί τον Γεώργιο Βέροβιτς Πασά, Ελληνικής καταγωγής, ήδη Κυβερνήτης τη Σάμου με θετικό αποτύπωμα.
Αυτός κατόρθωσε να επιβάλει μια κατάσταση σχετικής ηρεμίας στο νησί, για περιπου 1,5 χρόνο, χωρίς να λείπουν οι ένοπλες συγκρούσεις, τοπικού χαρακτήρα όμως και σε πολύ μικρή κλίμακα. Να σημειωθεί πως ο νέος Διοικητής προσπάθησε να εμποδίσει την γρηγορότερη επέμβαση τουρκικών δυνάμεων στο νησί, με σχετική επιτυχία καθώς η Πύλη, είχε αποφασίσει, να ξεκαθαρίσει την κατάσταση με τη βία! Θα αποχωρούσε όμως το 1897 όταν θα διοριζόταν στην Κρήτη ως Ύπατος Αρμοστής ο Πρίγκιπας Γεώργιος.
Οι ξένες δυνάμεις διοικούσαν από τη πλευρά τους τους 4 Νομούς...Οι Άγγλοι το Ηράκλειο, Οι Ρώσοι το Ρέθυμνο, Οι Γάλλοι το Λασίθι και Οι Ιταλοί τα Χανιά. Στο πλαίσιο αυτό η Βρετανική πλευρά προσπάθησε να ‘αναλάβει τον έλεγχο’ του Τελωνείου στο Ηράκλειο, προκαλώντας την έντονη αντίδραση των τούρκων, που κατάλαβαν πως θίγονταν άμεσα τα συμφέροντά τους.
Η Πύλη αδυνατούσε να ελέγξει τους ντόπιους μουσουλμάνους «προύχοντες», αλλά και μεγάλο τμήμα του πληθυσμού των ομοθρήσκων τους, με αποτέλεσμα αυτοί να αντιδράσουν με άγριο τρόπο.
Η ‘έντονη’ παρουσία ξένων στρατιωτών σε καίρια σημεία στο νησί, έφερε την έκρηξη! Εξαγριωμένοι μουσουλμάνοι επιτέθηκαν σε Βρετανικούς στρατιώτες στο Τελωνείο του Ηρακλείου, ενώ στη συνέχεια η βία απλώθηκε στην πόλη και σε βάρος του χριστιανικού στοιχείου.
Το Βρετανικό θωρηκτό ΧΑΖΑΡΝΤ που ναυλοχούσε στο λιμάνι βομβάρδισε περιοχές στην πόλη. Συνολικά 500-800 χριστιανοί σφαγιάστηκαν, όπως και 17 Βρετανοί στρατιώτες.
Δεκάδες μουσουλμάνοι επίσης σκοτώθηκαν, από ομόθρησκούς τους, όταν επιχείρησαν να σταματήσουν το όχλο! Η σφαγή προκάλεσε σάλο διεθνώς. Οι Μεγάλες Δυνάμεις αντέδρασαν απαιτώντας να απομακρυνθούν οι Οθωμανικές στρατιωτικές δυνάμεις από την Κρήτη όπως κι έγινε.
Την επόμενη χρονιά (1899) ιδρύθηκε η Κρητική Πολιτεία υπό κυριαρχία του Πρίγκιπός Γεωργίου, υπό την Σουλτανική επικυριαρχία. Θα ακολουθήσουν τα γεγονότα στη Θέρισο του 1905 ώστε να οδηγηθεί τελικά το νησί στην Ένωση με την Ελλάδα το 1913.
ΣΥΝΕΧΕΙΣ ΟΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟ ΝΗΣΙ
1211...Η Κρήτη πέρασε στην κυριαρχία των Ενετών, κατόπιν επέμβασης Σταυροφόρων. Μέχρι το 1669, που το νησί πέρασε στην κατοχή των Οθωμανών με τον ντόπιο πληθυσμό να επαναστατεί πολλές φορές. Στόχος ήταν η απαίτηση να παραχωρηθούν στον τοπικό χριστιανικό πληθυσμό προνόμια που απολάμβαναν οι Ενετοί κατακτητές.
Τα επαναστατικά κινήματα δεν μπόρεσαν να πετύχουν πολλά πράγματα, καθώς οι ξεσηκωμένοι, στερούνταν διεθνούς στήριξης, επαρκούς οπλισμού και εφοδίων, ομόνοιας (!) και σοβαρού σχεδιασμού. Άλλωστε στα κινήματα αυτά συνήθως πρωταγωνιστούσαν πληθυσμοί υπό τον έλεγχο τοπικών αρχόντων!
Το 1217, επαναστάτησαν οι Άρχοντες Αγιοστεφανήτες στο Λασίθι.
Το 1228, ξεσηκώθηκαν οι Σκορδίληδεςκαι οι Μελισσηνοί, μεγάλοι άρχοντες στο νησί (κίνημα Συβρίτων).
Το 1272 - 1278 ξεσηκώθηκαν τα αδέρφια Χορτάτζη στην κεντρική και δυτική Κρήτη.
Το 1282- 1289 σημειώθηκε η μεγάλη Επανάσταση του Καλλέργη, που επέφερε προνόμια στο ντόπιοι πληθυσμό.
Το 1363 σημειώθηκε το Κίνημα του Αγίου Τίτου, με την κοινή δράση Κρητικών αλλά και Ενετών πολιτών σα Χανιά.
Το 1453 - 1454 το επαναστατικό κίνημα Σήφη Βλαστού, κατέληξε σε φιάσκο καθώς ο υποκινητής του ονειρευόταν ανασύσταση του Βυζαντίου.
Το 1526 εξεγέρθηκαν τα Χανιά υπό τη ηγεσία του Γεωργίου Γαδανολαίου, παλαιού στενού προύχοντα των Ενετών.
Ακολούθησε η επανάσταση Λυσσογιώργη (1527) που καταπνίγει.
Οι Ενετοί έπνιγαν στο αίμα κινήσεις επαναστατικές, ενώ φρόντιζαν να οχυρώνουν το νησί, διαβλέποντας πως αργά ή γρήγορα οι Οθωμανοί θα χτυπούσαν! Μεταξύ 1500 - 1600 οχυρώθηκα Χανιά Ρέθυμνο, Ηράκλειο.
Μεταξύ 1645 - 1669 Οθωμανικές δυνάμεις, κατέλαβαν τις βασικές πόλεις στο νησί με αποτέλεσμα η Ενετική κατοχή να τερματιστεί.
ΟΙ ΟΘΩΜΑΝΟΙ ΣΤΟ ΝΗΣΙ
Η Οθωμανική κυριαρχία έβαλε τέλος στην λεγόμενη Κρητική Αναγέννηση. Η καταπίεση ήταν συνεχής και όποια κινήματα γίνονταν αντιμετωπίζονταν πολύ σκληρά.
Το 1684 ξέσπασε Ενετοτουρκικός πόλεμος με επιπτώσεις σε ‘νοσταλγούς’ της Ενετοκρατίας στο νησί.
Ακολούθησαν μικροκινήματα τις επόμενες δεκαετίες χωρίς όμως ουσιαστικά αποτελέσματα αφού στηρίζονταν σε τοπικές επιδιώξες.
Το 1770 σημειώθηκε η επανάσταση Δασκαλογιάννη στο πλαίσιο των Ορλοφικών. Η περιοχή των Σφακίων ξεσηκώθηκε...αλλά στο τέλος «έμεινε μόνη της» κι ο πρωτεργάτης θανατώθηκε.
Τα επόμενα 50 χρόνια υπήρξαν επαναστατικά κινήματα σε όλο το νησί, Χάληδες και Γιαννάρηδες στα Χανιά, Δεληγιαννάκηδες και Κουτσουρήδες στα Σφακιά, Λεράτοι, Μακράκηδες, Μαλικούτηδες στις πεδιάδες της Μεσσαράς.
Αλλά και οι Τσουδεροί στο Ρέθυμνο, οι Ανωγειανοί, Σπώκος, Ξετρύπης, Νιώτης στο Μυλοπόταμο .
Όλες όμως είχαν ίδια κατάληξη...Αποτυχία για διάφορους λόγους.
Στα χρόνια της Επανάστασης του `21, ξεσηκώθηκε το νησί σε πολλές περιοχές...αλλά τελικά, οι Οθωμανοί έλεγξαν τη κατάσταση με τη συνδρομή των Αιγυπτίων. Οι όποιες επιτυχίες των επαναστατημένων αποδείχτηκαν τελικά πρόσκαιρες.
Η Κρήτη πέρασε υπό Αιγυπτιακό έλεγχο για 10 χρόνια, με βαριές συνέπειες για τον ντόπιο πληθυσμό. Το 1840 Αίγυπτος και Οθωμανική Αυτοκρατορία ενεπλάκησαν σε πόλεμο, και με τη συνδρομή των Μεγάλων Δυνάμεων, το νησί ξαναπέρασε στην κυριαρχία των δεύτερων.
Το αποκαλούμενο Κρητικό ζήτημα, θα εξακολουθούσε να απασχολεί τις Ελληνοοθωμανικές σχέσεις, καθώς ο χριστιανικός πληθυσμός επιθυμούσε Ένωση με την Ελλάδα.
1841, επαναστατικό κίνημα Χαιρέτη και Βασιλογιώργου, αλλά η δήθεν ευρωπαϊκή στήριξη….δεν φάνηκε ποτέ.
1847, 50 μικροσυγκρούσεις μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων σε πολλές περιοχές του νησιού.
1856, ο Σουλτάνος παραχώρησε κάποια δικαιώματα στους ντόπιους, χριστιανούς, ανεξιθρησκεία, ελευθερία, ιδιοκτησιακά θέματα, θέματα τιμής.
1856, «Κίνημα Μαυρογένη», για παραβιάσεις από τουρκικής πλευράς πολλών εκ των ανωτέρω.
1861, εντάσεις με αφορμή τα ιδιοκτησιακά Μονών της Κρήτης (περιουσιακά τους).
1860 - 1866 νέες εντάσεις μεταξύ των ισχυρών στο νησί με αφορμή τα περί ανάγκης δημιουργίας ανεξάρτητου νησιωτικού κράτους υπό Αγγκλική επιστασία -- με την Δασκάλα Κονταξάκη να ηγείται αντικινήματος.
1866 συνεχείς συγκεντρώσεις ‘αρχόντων’ στη Κρήτη για προετοιμασία ξεσηκωμού. Θα ακολουθήσουν μάχες στο Σέλινο, στην Κάντανο, στο Βαφέ, στην Αν. πεδιάδα και στη Μαλάξα – θάνατος Ζυμβρακάκη. Έξαρση φιλελληνικού κινήματος με αφορμή τα γεγονότα στο Αρκάδιε. Ανατίναξη την μπαρουταποθήκης από Γαβριήλ και Γιαμπουδάκη, θάνατος 1000 χριστιανών, κυρίως αμάχων. Νέες μάχες σε Κυδωνία και Σέλινο.
1867 συντριβή των Οθωμανικών δυνάμεων στη Τύλισο αο εξεγερμένους ντόπιους.
1869 - 1870 εξεγέρσεις κατά διαστήματα, σε Γέργερη, Σφακιά, Κίσσαμο, Τζερμιάδο. Οι Ξένες Δυνάμεις, ζητούν από την Ελληνική Κυβέρνηση, να σταματήσει να στέλνει εθελοντές στο νησί.
Τα επόμενα χρόνια στο νησλι ο αναβρασμός θα εξακολουθεί να υπάρχει, χωρίς όμως να συμβεί κάτι το πολύ σοβαρό. Έτσι θα οδηγηθεί η κατάσταση στη «ψήφιση της Χάρτας της Χαλέπας» και στα γεγονότα που έλαβαν χώρα στα τέλη του 19ου αιώνα.
ΥΓ -- ΟΙ ΑΠΟΤΥΧΊΕΣ ΤΩΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΩΝ ΚΙΝΗΜΑΤΩΝ ΕΠΙ 800 ΧΡΌΝΙΑ ΕΧΟΥΝ ΤΗΝ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥΣ...«ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΝΩΡΙΤΕΡΑ ΣΤΟΙΚΕΙΜΕΝΟ».
ΙΣΩΣ ΓΙ' ΑΥΤΟ ΟΙ ΚΡΗΤΕΣ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΑΝ ΤΟΣΟ ΤΑ ΟΠΛΑ, ΠΟΥ ΣΤΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ ΤΟΥΣ, ΤΟΥΣ ΕΛΛΕΙΠΑΝ ΜΕ ΑΠΟΡΤΕΛΕΣΜΑ ΑΥΤΑ ΝΑ ΚΑΤΑΠΝΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΑΙΜΑ!!
Ακολουθήστε το antenna.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις!
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή του παρόντος άρθρου, χωρίς αναφορά στην πηγή antenna.gr (με ενεργό σύνδεσμο προς το antenna.gr)
