ΤΣΙΤΣΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ
Ο ΟΗΕ επεξεργάζεται νέο πλαίσιο για το Κυπριακό, με στόχο την Πενταμερή της Γενεύης
Η φιλοσοφία του σχεδίου φαίνεται να επιχειρεί να γεφυρώσει το βασικό χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών. Γράφει ο Θανάσης Τσίτσας.
Άκουσε το άρθρο
Μια από τις πιο ουσιαστικές διπλωματικές πρωτοβουλίες των τελευταίων ετών για το Κυπριακό βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς τα Ηνωμένα Έθνη επιχειρούν να διαμορφώσουν ένα νέο πλαίσιο διαπραγμάτευσης που θα μπορούσε να παρουσιαστεί στην άτυπη διευρυμένη διάσκεψη της Γενεύης, η οποία προγραμματίζεται για τα τέλη Ιουλίου-αρχές Αυγούστου. Σύμφωνα με πληροφορίες που διακινούνται σε διπλωματικούς κύκλους και δημοσιεύματα κυπριακών μέσων ενημέρωσης, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες και η Προσωπική του Απεσταλμένη, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, εξετάζουν μια συνολική πρόταση που διαφοροποιείται αισθητά από προηγούμενες προσπάθειες επανέναρξης των συνομιλιών.
Στόχος δεν είναι απλώς η επιστροφή των δύο πλευρών στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, αλλά η διαμόρφωση μιας Στρατηγικής Συμφωνίας που θα καθορίζει εξαρχής το πολιτικό πλαίσιο, τα στάδια εφαρμογής, τα χρονοδιαγράμματα και έναν μηχανισμό συνεχούς αξιολόγησης της προόδου. Η λογική του ΟΗΕ, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, είναι ότι η σταδιακή εφαρμογή συμφωνημένων μέτρων μπορεί να δημιουργήσει το απαραίτητο πολιτικό κεφάλαιο εμπιστοσύνης πριν από τη λήψη των οριστικών αποφάσεων για τα πλέον ακανθώδη ζητήματα.
Η επικείμενη διάσκεψη της Γενεύης θεωρείται κομβικής σημασίας. Η κ. Ολγκίν πραγματοποιεί νέο γύρο επαφών με όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές, επιδιώκοντας να καταγράψει τις κόκκινες γραμμές αλλά και τα σημεία πιθανής σύγκλισης, ώστε η συνάντηση να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο και να μην περιοριστεί, όπως συνέβη σε προηγούμενες περιπτώσεις, σε μια ακόμη ανταλλαγή πάγιων θέσεων.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν διαρρεύσει, ο πυρήνας της υπό επεξεργασία πρότασης βασίζεται σε ένα μοντέλο ιδιαίτερα αποκεντρωμένης διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας. Τα δύο συνιστώντα κρατίδια θα διαθέτουν εκτεταμένες αρμοδιότητες, ενώ οι εξουσίες της ομοσπονδιακής κυβέρνησης θα περιορίζονται κυρίως στην εξωτερική πολιτική, την εκπροσώπηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τη νομισματική πολιτική και σε ορισμένες ακόμη κεντρικές λειτουργίες. Διπλωματικοί παρατηρητές εκτιμούν ότι μια τέτοια αρχιτεκτονική προσεγγίζει περισσότερο χαρακτηριστικά συνομοσπονδίας, χωρίς όμως να εγκαταλείπεται επισήμως η συμφωνημένη βάση της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας.
Η φιλοσοφία του σχεδίου φαίνεται να επιχειρεί να γεφυρώσει το βασικό χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών. Από τη μία, η Λευκωσία επιμένει στη μία κυριαρχία, τη μία διεθνή προσωπικότητα και τη μία ιθαγένεια, θεωρώντας ότι οποιαδήποτε λύση πρέπει να αποτελεί μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Από την άλλη, η τουρκοκυπριακή πλευρά και η Άγκυρα συνεχίζουν να προβάλλουν την αρχή της κυριαρχικής ισότητας και ενός νέου συνεταιρισμού δύο πολιτικών οντοτήτων.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα που επικαλούνται πηγές του ΟΗΕ, η νέα προσέγγιση επιχειρεί να συνδέσει την ουσιαστική πολιτική ισότητα των Τουρκοκυπρίων με σημαντικές εδαφικές αναπροσαρμογές. Στο πλαίσιο αυτό φέρεται να εξετάζεται μια μεταβατική περίοδος διάρκειας έως τριών ετών, κατά την οποία θα εφαρμόζονται σταδιακά αμοιβαίες δεσμεύσεις.
Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι στην ελληνοκυπριακή πλευρά θα μπορούσαν να επιστραφούν η περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου, η Μόρφου και τμήματα της Μεσαορίας, ενώ ως αντάλλαγμα η τουρκοκυπριακή κοινότητα θα αποκτούσε πρόσβαση σε απευθείας εμπόριο, διευρυμένες διεθνείς οικονομικές σχέσεις, περισσότερες διεθνείς επαφές και, σύμφωνα με ορισμένες πηγές, νέες ρυθμίσεις για τις απευθείας αεροπορικές συνδέσεις υπό ειδικό ευρωπαϊκό ή διεθνές καθεστώς.
Η ίδια λογική επεκτείνεται και σε άλλους τομείς συνεργασίας. Ο ΟΗΕ φέρεται να εισηγείται την ενίσχυση της συμμετοχής των Τουρκοκυπρίων σε ευρωπαϊκά προγράμματα, κοινές πολιτικές για την ενέργεια, το περιβάλλον, την κλιματική αλλαγή και την πολιτική προστασία, καθώς και νέα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, θεωρώντας ότι η σταδιακή οικονομική και κοινωνική σύγκλιση μπορεί να υποστηρίξει την πολιτική διαδικασία.
Το πλέον δύσκολο κεφάλαιο εξακολουθεί να αφορά την ασφάλεια και το σύστημα εγγυήσεων. Σύμφωνα με πληροφορίες που δεν έχουν επιβεβαιωθεί επισήμως από τα Ηνωμένα Έθνη, εξετάζονται εναλλακτικά μοντέλα που θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν το ισχύον καθεστώς των εγγυητριών δυνάμεων. Ανάμεσα στα σενάρια που έχουν δημοσιοποιηθεί περιλαμβάνεται ακόμη και η προοπτική ένταξης της Κύπρου στο ΝΑΤΟ και η ανάπτυξη πολυεθνικής δύναμης της Συμμαχίας στο νησί, με συμμετοχή στρατιωτικών δυνάμεων από την Ελλάδα, την Τουρκία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η λογική αυτής της φόρμουλας, σύμφωνα με όσους γνωρίζουν τις σχετικές συζητήσεις, είναι ότι θα μπορούσε να καθησυχάσει τις ανησυχίες και των δύο κοινοτήτων ως προς την ασφάλειά τους. Ωστόσο, ούτε ο ΟΗΕ έχει επιβεβαιώσει ότι πρόκειται για επίσημη πρόταση ούτε υπάρχουν ενδείξεις ότι η Άγκυρα θα αποδεχόταν εύκολα μια τέτοια αλλαγή του σημερινού συστήματος.
Η Λευκωσία εξακολουθεί να απορρίπτει οποιαδήποτε παρέκκλιση από τη συμφωνημένη βάση λύσης. Κληθείς να σχολιάσει τα δημοσιεύματα περί «χαλαρής ομοσπονδίας», ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης δήλωσε ότι δεν υφίσταται συζήτηση για οποιαδήποτε άλλη μορφή λύσης πέραν της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας, όπως αυτή προβλέπεται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, σημειώνοντας χαρακτηριστικά ότι «στο Κυπριακό δεν μπορούν να υπάρχουν δημιουργικές ασάφειες».
Παράλληλα, διπλωματικοί κύκλοι θεωρούν θετική ένδειξη το γεγονός ότι, κατά τις πρόσφατες επαφές του με την κ. Ολγκίν, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν εμφανίστηκε, σύμφωνα με πληροφορίες, λιγότερο απόλυτος ως προς τη ρητορική περί λύσης δύο κρατών, χωρίς ωστόσο να μεταβάλει τις πάγιες τουρκικές θέσεις περί κυριαρχικής ισότητας.
Το εάν οι ιδέες αυτές θα λάβουν τελικά τη μορφή ολοκληρωμένης πρότασης θα εξαρτηθεί από τις διαβουλεύσεις των επόμενων εβδομάδων. Εάν ο Αντόνιο Γκουτέρες επιλέξει να παρουσιάσει στη Γενεύη ένα συγκεκριμένο πολιτικό πλαίσιο, θα πρόκειται για την πιο ολοκληρωμένη απόπειρα των Ηνωμένων Εθνών να επαναφέρουν στο τραπέζι μια νέα φόρμουλα επίλυσης του Κυπριακού μετά το ναυάγιο του Κραν Μοντανά το 2017. Το αν η νέα αυτή προσέγγιση μπορεί να γεφυρώσει τις διαφορές των δύο πλευρών ή θα προστεθεί στις αποτυχημένες προσπάθειες του παρελθόντος, παραμένει το μεγάλο ερώτημα που θα κληθεί να απαντήσει η επικείμενη Πενταμερής της Γενεύης.
Ακολουθήστε το antenna.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις!