Έρευνες
Το “σκιώδες καρτέλ” μεταφοράς πετρελαίου υπό κυρώσεις
Λίγο πριν ξεκινήσουν οι φετινές στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, το Ιράν είχε καταφέρει να μεταφέρει πολύ μεγάλες ποσότητες πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο, δημιουργώντας πλωτό απόθεμα - ρεκόρ, της τάξης των 190 εκατομμυρίων βαρελιών. Μεγάλο ρόλο σε αυτό έπαιξαν γηρασμένα πλοία-φαντάσματα του σκιώδη στόλου, τα οποία εκτός από το Ιράν φαίνεται να εξυπηρετούν επίσης τη Ρωσία και παλαιότερα τη Βενεζουέλα.
Άκουσε το άρθρο
Του Χάρη Καρανίκα
Στα τέλη Φεβρουαρίου του 2026, η έναρξη της στρατιωτικής επιχείρησης "Epic Fury" από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ άλλαξε βίαια τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, πλήττοντας στρατιωτικές εγκαταστάσεις, πυρηνικές υποδομές και ναυτικές δυνάμεις του Ιράν. Στα μέσα Απριλίου του 2026, η σύγκρουση κορυφώθηκε με την επιβολή ενός αυστηρού ναυτικού αποκλεισμού από τις αμερικανικές δυνάμεις σε ιρανικά λιμάνια, με στόχο τον “στραγγαλισμό” της βασικής πηγής εσόδων της Τεχεράνης: των εξαγωγών πετρελαίου.
Τα πλέον πρόσφατα στοιχεία που βλέπουν το φως της δημοσιότητας αποτυπώνουν το μέγεθος της πίεσης. Σύμφωνα με τα δεδομένα παρακολούθησης δεξαμενόπλοιων της αμερικανικής οργάνωσης United Against Nuclear Iran (UANI), οι εξαγωγές του Ιράν τον Μάιο κατέρρευσαν σε ιστορικό χαμηλό, καταγράφοντας πτώση 93% σε σχέση με τον Απρίλιο. Ειδικότερα, ο μέσος ημερήσιος όγκος κυμάνθηκε σε μόλις 65.000 βαρέλια -περίπου 2,01 εκατ. βαρέλια συνολικά στον μήνα- με τα μηνιαία έσοδα της Τεχεράνης να συρρικνώνονται στα 219 εκατ. Δολάρια, σημειώνοντας πτώση 94% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα.
Η ραγδαία αυτή κατάρρευση δεν οφείλεται σε παύση της ιρανικής παραγωγής, αλλά στον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό. Υπολογίζεται ότι περίπου 80 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου παραμένουν εγκλωβισμένα σε “πλωτές αποθήκες”: στο σύνολο 69 δεξαμενόπλοια βρίσκονται ακινητοποιημένα πίσω από τη γραμμή του αμερικανικού μπλόκου, κυρίως γύρω από το νησί Kharg και το λιμάνι Chabahar.
Όπως επισημαίνεται από την UANI, τα στοιχεία εξαγωγών που παραθέτει υπολογίζονται όταν τα δεξαμενόπλοια διασχίζουν τη δηλωμένη γραμμή αποκλεισμού των ΗΠΑ και όχι στο σημείο φόρτωσης. Ως αποτέλεσμα, αυτά τα σύνολα μπορεί να φαίνονται χαμηλότερα από αυτά που αναφέρουν άλλοι οργανισμοί, ιδίως δεδομένης της τρέχουσας συσσώρευσης ιρανικών δεξαμενόπλοιων φορτωμένων με πετρέλαιο σε ιρανικά ύδατα, τα οποία δεν μπόρεσαν να πλεύσουν λόγω των περιορισμών των ΗΠΑ.
Είναι ο δεύτερος μήνας που παρατηρείται μεγάλη μείωση των εξαγωγών: τον Απρίλιο του 2026 καταγράφηκε και πάλι πτώση, υποχωρώντας στα 981.850 βαρέλια την ημέρα. Η “επίδοση” αυτή συνιστά μείωση της τάξης του 18% σε σχέση με τον Μάρτιο και με 50% σε σύγκριση με τα προπολεμικά επίπεδα του Φεβρουαρίου, όταν οι εξαγωγές είχαν εκτοξευθεί στα 2,11 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.
Παρ' όλα αυτά, το Ιράν φαίνεται πως είχε προνοήσει. Πριν από το ξέσπασμα του πολέμου, η Τεχεράνη είχε καταφέρει να αποθηκεύσει μεγάλους όγκους αποθεμάτων πετρελαίου σε τάνκερ στη θάλασσα, σημειώνοντας το ρεκόρ των 190 εκατομμύρια βαρελιών. Ένα μεγάλο μέρος αυτού του πετρελαίου μεταφέρθηκε μακριά από τον Περσικό Κόλπο, στα ανοιχτά της Σιγκαπούρης και της Μαλαισίας, προκειμένου να προστατευθεί από ενδεχόμενα στρατιωτικά πλήγματα.
Η τεράστια συσσώρευση ιρανικού πετρελαίου εν πλω, λίγο πριν από το ξέσπασμα της στρατιωτικής επιχείρησης "Epic Fury" στα τέλη Φεβρουαρίου του 2026, ήταν η κορύφωση μιας στρατηγικής που ξεκίνησε να υλοποιείται από το 2025.
Η προετοιμασία αυτή πυροδοτήθηκε από την αύξηση της αμερικανικής στρατιωτικής πίεσης στην περιοχή πριν από περίπου έναν χρόνο και την επαναφορά των κυρώσεων του ΟΗΕ το φθινόπωρο που πέρασε. Για να προστατεύσει την παραγωγή του, το Ιράν άρχισε να απομακρύνει αποθέματα από τον Περσικό Κόλπο, μετατρέποντας τα νερά της Μαλαισίας σε ένα γιγαντιαίο “πάρκινγκ”. Μόνο κατά τους δύο τελευταίους μήνες του 2025, το υπό κυρώσεις πετρέλαιο που βρισκόταν εν πλω στην περιοχή αυξήθηκε κατά 36 εκατομμύρια βαρέλια, με το 76% αυτής της αύξησης να αφορά αποκλειστικά ιρανικό αργό. Σύμφωνα με στοιχεία της UANI, τα πλωτά αποθέματα είχαν φτάσει τα 166 εκατομμύρια βαρέλια ήδη από τον Ιανουάριο του 2026. Ενδεικτικό είναι ότι στις 11 Ιανουαρίου, καταγράφηκε το ρεκόρ των περίπου 60 δεξαμενόπλοιων του “σκιώδους στόλου” να περιμένουν στα ανοιχτά της Μαλαισίας για να πραγματοποιήσουν μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο.
Βασικός καταλύτης σε αυτές τις εξελίξεις ήταν η Κίνα. Με τις εξαγωγές της Βενεζουέλας να έχουν παραλύσει λόγω του στενού αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στα τέλη του 2025, ιδιωτικά κινεζικά διυλιστήρια (teapots) προχώρησαν σε αγορά και στοκάρισμα ιρανικού πετρελαίου, προκειμένου να θωρακίσουν την ενεργειακή τους ασφάλεια.
Αυτή η “τάση” κορυφώθηκε στα μέσα έως τα τέλη Φεβρουαρίου του 2026. Βλέποντας τον πόλεμο να πλησιάζει, το Ιράν προχώρησε σε ταχύτατη εκκένωση των χερσαίων δεξαμενών του στο βασικό εξαγωγικό νησί Kharg, φορτώνοντας περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια μέσα σε λίγες μόνο ημέρες. Αυτή η κίνηση, εκτίναξε τα πλωτά αποθέματα στο ιστορικό ρεκόρ των 190 εκατομμυρίων βαρελιών, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 50 ημέρες συνολικής ιρανικής παραγωγής.
Το κρισιμότερο στοιχείο του σχεδίου ήταν η γεωγραφική επιλογή: το μεγαλύτερο μέρος του πλωτού αποθέματος φέρεται τελικά να τοποθετήθηκε μακριά από τη ζώνη του πολέμου, στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή της Σιγκαπούρης και της Μαλαισίας, η οποία λειτούργησε ως “επέκταση” του ιρανικού συστήματος αποθήκευσης. Χρησιμοποιώντας τα γερασμένα πλοία του σκιώδους στόλου με κλειστά συστήματα εντοπισμού και πλαστά έγγραφα, η Τεχεράνη δημιούργησε ένα μεγάλο προστατευτικό “μαξιλάρι”. Έτσι, το Ιράν εξασφάλισε ότι το πετρέλαιο βρισκόταν ήδη κοντά στους τελικούς αγοραστές στην Κίνα, μετριάζοντας κάπως τις συνέπειες του επερχομενου αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού. Σημειώνεται ότι σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας παρακολούθησης ναυτιλιακής κίνησης Kpler, στα τέλη Μαρτίου 2026 τα πλωτά αποθέματα ιρανικού πετρελαίου εκτιμώνταν σε 170 εκατομμύρια βαρέλια, τα 154 εκατομμύρια εκ των οποίων εκτός του Περσικού Κόλπου.
Ο γηρασμένος σκιώδης στόλος αποτέλεσε το βασικό εργαλείο του Ιράν για τη δημιουργία της πλωτής “αποθήκης” πετρελαίου στα ανοιχτά της Μαλαισίας και της Σιγκαπούρης, ενόψει επερχόμενων στρατιωτικών συγκρούσεων. Τα υπεράκτια αγκυροβόλια στη συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή αποτελούν τον κεντρικό κόμβο όπου τα πλοία αυτά παραμένουν σε αναμονή και πραγματοποιούν μαζικά μεταφορτώσεις εν πλω.
Όπως φαίνεται, ο συγκεκριμένος σκιώδης στόλος δεν διαφέρει και πολύ από αυτόν που χρησιμοποιεί η Ρωσία και παλαιότερα χρησιμοποιούσε η Βενεζουέλα - θα μπορούσαμε να πούμε ότι πρόκειται για ένα παγκόσμιο “σκιώδες καρτέλ”, μία άτυπη συμμαχία κρατών που υπόκεινται σε διεθνείς κυρώσεις και έχουν ενώσει τις δυνάμεις τους ανταλλάσσοντας υποδομές, πλοία και τεχνογνωσία μηχανισμών παράκαμψης.
Ιστορικά, η Ρωσία και το Ιράν υπήρξαν ανταγωνιστές στη διεθνή αγορά πετρελαίου. Ωστόσο, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 και την επακόλουθη επιβολή κυρώσεων και πλαφόν τιμών από τη Δύση, η Μόσχα βρέθηκε σε αδιέξοδο. Η έλλειψη υπερδεξαμενόπλοιων μεγάλης χωρητικότητας, ικανών να εκτελέσουν επικερδή μακρινά ταξίδια προς την Ασία, οδήγησε τη Ρωσία στην πόρτα της Τεχεράνης. Το Ιράν διέθετε ήδη έναν τεράστιο, δοκιμασμένο “σκιώδη στόλο” που επί χρόνια μετέφερε το δικό του πετρέλαιο, παρακάμπτοντας τις δυτικές κυρώσεις.
Έτσι, πλοία που παραδοσιακά εξυπηρετούσαν τις ιρανικές εξαγωγές άρχισαν ξαφνικά να φορτώνουν ρωσικό αργό. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το υπό σημαία Μπελίζ δεξαμενόπλοιο Vergios. Ενώ από τον Οκτώβριο του 2020 είχε μεταφέρει πάνω από 5 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού αργού, τον Απρίλιο του 2022 εντοπίστηκε να φορτώνει 500.000 βαρέλια ρωσικού αργού τύπου Urals από το λιμάνι Ust-Luga της Ρωσίας. Σύμφωνα με στοιχεία της αμερικανικής οργάνωσης UANI, τουλάχιστον 16 δεξαμενόπλοια του ιρανικού σκιώδους στόλου πραγματοποίησαν μέσα σε λίγους μήνες το 2022 αυτή τη “μετάβαση” εξυπηρετώντας ρωσικά συμφέροντα, με την τάση να είναι αυξητική τα χρόνια που ακολούθησαν.
Αυτή η συνεργασία δεν σταματά στην απλή μίσθωση πλοίων. Διαβαθμισμένα έγγραφα που διέρρευσαν στον ιστότοπο Wikiran.org αποκάλυψαν τον κομβικό ρόλο της Sahara Thunder, η οποία ενώ εμφανιζόταν ως μια ιδιωτική εταιρεία, στην πραγματικότητα ήταν “βιτρίνα” άμεσα ελεγχόμενη από το Υπουργείο Άμυνας του Ιράν. Όπως προκύπτει από τη διαρροή εγγράφων του Wikiran, η Sahara Thunder ενορχήστρωσε μυστικές επιχειρήσεις logistics για λογαριασμό του ρωσικού ενεργειακού κολοσσού Gazprom Neft.
Η περίπτωση του δεξαμενόπλοιου Remy αποδεικνύει αυτή την τριγωνική σχέση. Το συγκεκριμένο πλοίο, το οποίο παρακολουθείται από τη UANI ήδη από το 2021 για μεταφορές ιρανικού αλλά και βενεζουελάνικου πετρελαίου, τον Δεκέμβριο του 2023 νοικιάστηκε από το ιρανικό Υπουργείο Άμυνας μέσω της Sahara Thunder. Στόχος του ήταν να φορτώσει 900.000 βαρέλια ρωσικού αργού πετρελαίου από το Μούρμανσκ της Ρωσίας, με παραλήπτη εταιρεία στην Κίνα. Η σύμπραξη αυτή καταδεικνύει πώς η κρατική ιρανική μηχανή αξιοποιείται πλέον για την καταστρατήγηση των δυτικών κυρώσεων εις βάρος της Ρωσίας.
Οι αρχές της συνένωσης του “σκιώδους καρτέλ” εντοπίζονται στην περίπτωση της Βενεζουέλας. Εκεί δοκιμάστηκε και εφαρμόστηκε αρχικά το επιτυχημένο μοντέλο αλληλοϋποστήριξης μεταξύ κρατών που βρίσκονταν υπό το καθεστώς αμερικανικών κυρώσεων. Το δίκτυο μεταφορών, η παράκαμψη του διεθνούς συστήματος και η συνεργασία που χτίστηκαν για τη διάσωση της βιομηχανίας της Βενεζουέλας, φαίνεται να αποτέλεσαν τον “οδηγό” πάνω στον οποίο στηρίχθηκε αργότερα και η Ρωσία, όταν βρέθηκε και η ίδια αντιμέτωπη με τις αυστηρές δυτικές κυρώσεις.
Η Βενεζουέλα διαθέτει τεράστια αποθέματα εξαιρετικά βαρέος αργού πετρελαίου, κυρίως στην περιοχή του Ορινόκο, τα οποία απαιτούν αραίωση με ελαφρύτερους υδρογονάνθρακες για να μπορέσουν να εξαχθούν ή να μεταφερθούν μέσω αγωγών. Όσο οι αμερικανικές κυρώσεις πίεζαν την οικονομία της Βενεζουέλας, η κρατική εταιρεία PDVSA βρήκε τον ιδανικό προμηθευτή στο Ιράν, συνάπτοντας μια στρατηγική συμφωνία ανταλλαγής.
Βάσει αυτής της συμφωνίας, το Ιράν απέστειλλε στη Βενεζουέλα το απαραίτητο αραιωτικό υλικό, και σε αντάλλαγμα λάμβανε βαρύ αργό πετρέλαιο της Βενεζουέλας, το οποίο η Τεχεράνη χρησιμοποιούσε εξασφαλίζοντας σημαντικά έσοδα. Για την υλοποίηση αυτών των μεταφορών, το Ιράν επιστράτευσε αρχικά πλοία της κρατικής του εταιρείας NITC, όπως τα δεξαμενόπλοια Serena και Herby, τα οποία εκφόρτωναν στον τερματικό σταθμό Jose της Βενεζουέλας. Στη συνέχεια, στον χορό μπήκαν και πλοία του “σκιώδους στόλου”, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Impalas. Το εν λόγω δεξαμενόπλοιο, τον Σεπτέμβριο του 2022, έκλεισε το σύστημα εντοπισμού του ενώ έπλεε ανατολικά της Μαλαισίας, για να εμφανιστεί ξαφνικά ως “φάντασμα” δύο εβδομάδες αργότερα στη Βενεζουέλα.
Αυτή η αμοιβαία επωφελής συμμαχία, ωστόσο, ανήκει πλέον στο παρελθόν. Η δραστηριότητα του δικτύου σταμάτησε τον Δεκέμβριο του 2025, όταν η κυβέρνηση των ΗΠΑ κλιμάκωσε την πίεση. Στις 10 Δεκεμβρίου 2025, αμερικανικές δυνάμεις προχώρησαν στην κατάσχεση ενός δεξαμενόπλοιου υπό κυρώσεις, ενώ λίγες ημέρες αργότερα, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών χαρακτήρισε το καθεστώς του Μαδούρο ως “ξένη τρομοκρατική οργάνωση”. Ακολούθησε η επιβολή πλήρους ναυτικού αποκλεισμού για όλα τα δεξαμενόπλοια υπό κυρώσεις που κινούνταν από και προς τη Βενεζουέλα.
Η εν λόγω ναυτική “καραντίνα” είχε άμεσο αντίκτυπο: οι εξαγωγές αργού της Βενεζουέλας: από τα 880.000 βαρέλια ημερησίως τον Δεκέμβριο έπεσαν σε μόλις 300.000 βαρέλια ημερησίως στις αρχές Ιανουαρίου του 2026. Την ίδια περίοδο η επιχείρηση των αμερικανικών ειδικών δυνάμεων οδήγησε στην σύλληψη του Μαδούρο. Ως αποτέλεσμα, η άλλοτε σκιώδης συμμαχία του Ατλαντικού κατέρρευσε οριστικά, αποκόβοντας από το Ιράν μία πηγή εσόδων.
Ο τεράστιος όγκος εξαγωγών ιρανικού και ρωσικού πετρελαίου υπό κυρώσεις δεν θα ήταν εφικτός χωρίς ένα πολυδαίδαλο σύστημα μεταφορών, έτσι ώστε να χάνονται τα ίχνη προέλευσης του πετρελαίου: ο στόλος που εξυπηρετεί αυτά τα κράτη εκτιμάται ότι έχει φτάσει στα 1500 ενεργά πλοία παγκοσμίως. Σύμφωνα με την Kpler και τη UANI, η καρδιά αυτού του συστήματος χτυπά στα νερά της Νοτιοανατολικής Ασίας.
Το Ιράν αποφεύγει να στείλει τα δικά του, άμεσα αναγνωρίσιμα πλοία στα κινεζικά λιμάνια. Αντίθετα, τα δεξαμενόπλοιά του ταξιδεύουν μέχρι τα διεθνή ύδατα ανοιχτά της Μαλαισίας, κυρίως στην περιοχή του Αρχιπελάγους Riau και στα Ανατολικά Εξωτερικά Όρια Λιμένος (EOPL). Μόνο τον Απρίλιο του 2026, εν μέσω του αμερικανικού αποκλεισμού, καταγράφηκαν 38 μεταφορές πετρελαίου εν πλω στη συγκεκριμένη περιοχή. Εκεί, με κλειστά τα συστήματα εντοπισμού, το ιρανικό πετρέλαιο φορτώνεται σε άλλα, ξένα δεξαμενόπλοια, με τα τελευταία να αναλαμβάνουν στη συνέχεια το σκέλος του ταξιδιού προς τα ιδιωτικά διυλιστήρια της Κίνας.
Όλα αυτά δεν θα μπορούσαν να συμβούν εάν το “σκιώδες καρτέλ” δεν εκμεταλλευόταν συστηματικά τα κενά του διεθνούς ναυτιλιακού δικαίου. Πλοία αλλάζουν συνεχώς σημαίες για να αποφύγουν τους ελέγχους, χρησιμοποιώντας νηολόγια χωρών όπως το Καμερούν, ο Παναμάς, ακόμα και την εντελώς ηπειρωτική χώρα του Εσουατίνι (πρώην Σουαζιλάνδη) ή πλαστά νηολόγια της Γουιάνας. Ταυτόχρονα, τα φορτωτικά έγγραφα παραποιούνται συστηματικά. Όπως αναφέρει η UANI, ιρανικό αργό πετρέλαιο που μεταφέρεται στην Κίνα δηλώνεται ψευδώς στα τελωνεία ως “μαλαισιανό μείγμα” ή ως άσφαλτος.
Ακολουθήστε το antenna.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις!
