Έρευνες
Τα τουρκικά drones "Κουνούπια" και το παρασκήνιο του πολέμου της επιρροής στην Αλβανία
Μία δωρεά drones καμικάζι προς την Αλβανία, ο αριθμός και τα χαρακτηριστικά των οποίων παρέμεναν μυστικά, ανακοινώθηκε τον Οκτώβριο του 2024 κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του Ερντογάν στα Τίρανα. Όπως αποκαλύπτει το ant1news.gr, το μοντέλο των drones που παραχωρήθηκαν τότε, έκανε την πρώτη επίσημη εμφάνισή του πριν από λίγες ημέρες σε έκθεση στην Κωνσταντινούπολη και μάλιστα έχει εξελιγμένες λειτουργίες τεχνητής νοημοσύνης. Ωστόσο, τους τελευταίους μήνες η τουρκική επιρροή στα εξοπλιστικά της Αλβανίας φαίνεται να υποχωρεί, με την Ιταλία και το Ισραήλ να κερδίζουν έδαφος.
Άκουσε το άρθρο
του Χάρη Καρανίκα
Πριν από λίγες ημέρες, αεροπορικές επιδείξεις διοργανώθηκαν στην ιστορική στρατιωτική βάση της Κουτσόβα για τον εορτασμό της 75ης επετείου της Πολεμικής Αεροπορίας της Αλβανίας. Στο επίκεντρο αυτών των επιδείξεων βρέθηκαν ελληνικά μαχητικά αεροσκάφη F-16 που διέσχισαν σε σχηματισμούς τον αλβανικό εναέριο χώρο, συμμετέχοντας στους εορτασμούς και υπενθυμίζοντας τον θεσμικό και επιχειρησιακό ρόλο της Αθήνας.
Η Αλβανία στερείται δικού της στόλου επανδρωμένων μαχητικών αεροσκαφών. Ως εκ τούτου, η ευθύνη για την προστασία, την αστυνόμευση και την ασφάλεια του εναέριου χώρου έχει ανατεθεί επίσημα στην ελληνική και την ιταλική πολεμική αεροπορία, στο πλαίσιο των αποστολών του ΝΑΤΟ. Κι ενώ η Ελλάδα εγγυάται την ασφαλεία από αέρος, στο παρασκήνιο εκτυλίσσεται μία μάχη για τη διείσδυση της Τουρκίας στην αλβανική αεράμυνα.
Στις 12 Μαρτίου 2026 o Πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα σχολίασε τις κατηγορίες που εξαπέλυσε ο Σέρβος Προέδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο οποίος είχε αναφέρει δημόσια λίγο καιρό πριν ότι η Τουρκία εξοπλίζει μαζικά τους Αλβανούς στο Κόσοβο με σύγχρονα τουρκικά drones καμικάζι - κάτι που συνιστούσε απειλή για τη Σερβία. Σε συνέντευξη που παραχώρησε στην τουρκική εφημερίδα “Turkiye Today”, ο Ράμα δήλωσε πως οι ανησυχίες του Βούτσιτς αποτελούν απλώς έναν εφιάλτη που πηγάζει από την αδυναμία της Σερβίας να αποδεχθεί την ανεξαρτησία του Κοσόβου. Επιπλέον ανέφερε ότι, παρά τη δημοφιλία του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην περιοχή, το στρατηγικό και οικονομικό αποτύπωμα της Τουρκίας “δεν είναι αρκετό” και “απέχει πολύ από το να είναι αρκετό”, ζητώντας με λίγα λόγια ακόμη μεγαλύτερη τουρκική εμπλοκή. Με τις δηλώσεις αυτές, ο Ράμα άφηνε να εννοηθεί ότι η τουρκική εξοπλιστική ομπρέλα αφορά τον αλβανικό παράγοντα στα Βαλκάνια.
Το “όχημα” που χρησιμοποιείται τα τελευταία χρόνια για την τουρκική διείσδυση στην Αλβανία είναι μία στρατιωτική συμφωνία - πλαίσιο που υπογράφηκε στην Άγκυρα στις 20 Φεβρουαρίου 2024. Οι υπογραφές έπεσαν ανάμεσα στον Τούρκο υπουργό Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ και τον τότε Αλβανό ομόλογό του Νίκο Πελέσι. Η συμφωνία αυτή, η οποία αντικατέστησε τη συνθήκη του 1992, δίνει μία γεύση για τις προθέσεις των δύο πλευρών, με ένα από τα πλέον κρίσιμα σημεία της να εντοπίζεται στο Άρθρο 9. Όπως αναφέρεται στο κείμενο, προβλέπεται ρητά η στενή, διαρκής και αδιάλειπτη ανταλλαγή στρατιωτικών πληροφοριών σχετικά με χώρες που “θεωρείται ότι βλάπτουν τα αμοιβαία συμφέροντα των δύο μερών”. Πρόκειται ουσιαστικά για μια διατύπωση η οποία παρέχει το δικαίωμα στις τουρκικές υπηρεσίες πληροφοριών να αντλούν δεδομένα που έχουν συλλεγεί από την αλβανική πλευρά, εστιάζοντας στις δραστηριότητες τρίτων χωρών.
Η συμφωνία της 20ής Φεβρουαρίου 2024 δεν περιορίζεται στο κομμάτι των πληροφοριών. Προβλέπει τον ελλιμενισμό, τον ανεφοδιασμό, τη συντήρηση και τη διέλευση τουρκικών πολεμικών πλοίων, επισημοποιώντας έτσι έναν τουρκικό ναυτικό βραχίονα στην Αδριατική Θάλασσα. Παράλληλα, θεσπίζει ένα ευρύτατο πλαίσιο στρατιωτικής συνεργασίας σε εξαιρετικά ευαίσθητους τεχνολογικούς τομείς. Η κυβερνοάμυνα, η στρατιωτική χαρτογράφηση, ο ηλεκτρονικός πόλεμος και η μεταφορά προηγμένης τεχνογνωσίας αποτελούν πλέον πεδία κοινής δράσης.
Οκτώ μήνες μετά την υπογραφή της συνθήκης, κατά τη διάρκεια της επίσημης επίσκεψης του Ερντογάν στα Τίρανα τον Οκτώβριο του 2024, ανακοινώθηκε η δωρεά μη επανδρωμένων αεροσκαφών τύπου καμικάζι προς τον αλβανικό στρατό. Ο Ράμα από την πλευρά του δήλωσε ενώπιον των δημοσιογράφων πως αυτό το δώρο, ειδικά σε αυτούς τους ταραγμένους καιρούς, αποτελεί το ισχυρότερο μήνυμα ότι η Αλβανία είναι πλέον απρόσβλητη, ενώ έσπευσε να διευκρινίσει ότι η χώρα του δεν σκοπεύει να επιτεθεί σε κανέναν. Παρά τη δημοσιότητα που δόθηκε στο θέμα της δωρεάς, επικράτησε σιωπή για τα χαρακτηριστικά αυτών των drones. Ούτε οι Τούρκοι αξιωματούχοι που συνόδευαν τον Ερντογάν, ούτε η αλβανική στρατιωτική ηγεσία αποκάλυψαν περαιτέρω λεπτομέρειες.
Πέντε μήνες μετά, στα μέσα Μαρτίου 2025, ο Ράμα με τον τότε υπουργό Άμυνας της Αλβανίας Πίρο Βένγκου πραγματοποίησαν επίσκεψη στην αεροπορική βάση της Κουτσόβα για να επιθεωρήσουν διάφορα έργα υποδομής και συντήρησης. Στις φωτογραφίες που αναρτήθηκαν στον λογαριασμό του Βένγκου στο facebook, εκτός από στιγμιότυπα του Αλβανού Πρωθυπουργού κατά την επίσκεψη φαίνονταν και στρατιωτικοί να συναρμολογούν συστήματα μη επανδρωμένων αεροσκαφών, που δεν έμοιαζαν με γνωστά μοντέλα. Ξεχώριζαν από το χαρακτηριστικό τρίκυκλο σύστημα απογείωσης προσγείωσης, ενώ ο σωληνοειδής κορμός τους ήταν προφανώς σχεδιασμένος για να φέρει εκρηκτική κεφαλή. Αυτά φαίνεται να ήταν τα πρώτα κομμάτια του “παζλ” της τουρκικής δωρεάς.
Λίγες ημέρες μετά την ανάρτηση των φωτογραφιών, το στρατιωτικό portal Militarniy, ανέφερε πως τα εικονιζόμενα σκάφη στην Κουτσόβα είναι ενδεχομένως άγνωστα μοντέλα τουρκικών drones, μέρη των οποίων, μέχρι εκείνη τη στιγμή, είχαν εντοπιστεί μόνο ως κατεστραμμένα συντρίμμια στα πεδία των μαχών της Ουκρανίας. Επιπλέον ότι έμοιαζαν και με κάποια άλλα που βρίσκονταν σε εγκαταστάσεις στο Πακιστάν. Τον Μάρτιο του 2025 είχε γίνει πλέον σαφές ότι η δωρεά του Ερντογάν τον προηγούμενο χρόνο δεν αφορούσε κάποιο γνωστό “εμπορικό” προϊόν.
Το τελευταίο κομμάτι αυτού του παζλ μπήκε στη θέση του πριν από λίγες ημέρες, όταν η Baykar, η μεγαλύτερη τουρκική ιδιωτική εταιρεία αμυντικής βιομηχανίας που ειδικεύεται στο σχεδιασμό, την ανάπτυξη και την κατασκευή μη επανδρωμένων αεροσκαφών, έδωσε στη δημοσιότητα ένα βίντεο. Σε αυτό εμφανίζονται δύο μοντέλα drones καμικάζι: το K2 και το Sivrisinek ή “Κουνούπι”στα ελληνικά. Το βίντεο απεικόνιζε επίδειξη που πραγματοποιήθηκε στις 17 Απριλίου 2026, η οποία ξεκίνησε με τις διαδοχικές απογειώσεις πέντε drones K2 που πραγματοποιούσαν πτήσεις περιπολίας. Στη συνέχεια εντάχθηκαν στην επιχείρηση δέκα “Κουνούπια” - “μια νέα πλατφόρμα που αναπτύχθηκε από την Baykar”, όπως αναφέρεται στα συνοδευτικά κείμενα του βίντεο. Και τα δύο νέα συστήματα έχουν την επίσημη πρώτη τους στην SAHA Expo 2026, την Διεθνή Έκθεση Άμυνας και Αεροδιαστημικής που άνοιξε τις πόρτες της στις 5 Μαΐου.
Συγκρίνοντας κανείς τις φωτογραφίες των drones του Μαρτίου 2025 από τη βάση της Κουτσόβα και το επίσημο φωτογραφικό και τηλεοπτικό υλικό που έδωσε στη δημοσιότητα η Baykar πριν από λίγες ημέρες, η ταύτιση είναι αναπόφευκτη: η δωρεά του Ερντογάν που ανακοινώθηκε το 2024 είχε να κάνει με τα “Κουνούπια”. Απλά, την περίοδο που δωρήθηκαν είχαν την κωδική ονομασία YIHA III και προφανώς αποτελούσαν δοκιμαστικά μοντέλα ή “πείραμα εν εξελίξει”.
Σημειώνεται ότι η κατασκευάστρια εταιρεία των “Κουνουπιών” ανήκει στην οικογένεια Μπαϊρακτάρ η οποία έχει συγγενικές σχέσεις με τον Ερντογάν. Συγκεκριμένα, ο Σελτσούκ Μπαϊρακτάρ, επικεφαλής τεχνολογίας της Baykar και ο “εγκέφαλος” πίσω από το πρόγραμμα των τουρκικών drones είναι παντρεμένος με τη Σουμεγιέ Ερντογάν, τη μικρότερη κόρη του Τούρκου Προέδρου. Ίσως αυτό να εξηγεί και την τεράστια κρατική υποστήριξη που απολαμβάνει η Baykar, αλλά και το γεγονός ότι τα drones που κατασκευάζει χρησιμοποιούνται ως ένα από τα πλέον βασικά εργαλεία εξωτερικής πολιτικής και αμυντικής διπλωματίας του Ερντογάν.
Τα “Κουνούπια”, όπως αποκαλύπτεται από την παρουσίασή τους, δεν είναι ακριβώς απλά όπλα συμβατικού πολέμου. Πρόκειται για μικρά, ευέλικτα και πολύ φθηνά στην κατασκευή τους μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα οποία λειτουργούν με συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που ελέγχονται από κεντρικό δίκτυο. Έχουν εντελώς διαφορετική χρήση από τα μεγάλα και ακριβά Bayraktar, που αποτελούν την ναυαρχίδα της εταιρείας του γαμπρού του Ερντογάν. Τα “Κουνούπια” έχουν σχεδιαστεί για να επιτίθενται μαζικά κατά κύματα, σχηματίζοντας αυτόνομα σμήνη, τα οποία επικοινωνούν μεταξύ τους σε πραγματικό χρόνο για την κατανομή των στόχων. Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, η αυτονομία αυτών των “σμηνών” μπορεί να ξεπερνάει και τα 1000 χιλιόμετρα, ενώ ένα από τα πλέον κύρια χαρακτηριστικά τους είναι ότι μπορούν να εκτελέσουν τις αποστολές τους παρακάμπτοντας τα συστήματα δορυφορικού εντοπισμού θέσης.
Το γεγονός ότι η Αλβανία διέθετε και εκπαίδευε το προσωπικό της σε δοκιμαστικά “Κουνούπια”, πολύ πριν το επίσημο μοντέλο κάνει την εμφάνισή του, καταδεικνύει τη διείσδυση της Άγκυρας στα εξοπλιστικά της Αλβανίας και το ρόλο που έχει αναλάβει η βαλκανική χώρα στον ευρύτερο αμυντικό σχεδιασμό της Τουρκίας. Επισημαίνεται δε ότι ο αριθμός των drones που δωρήθηκαν από την Τουρκία δεν έχει ανακοινωθεί επίσημα και παραμένει απόρρητος. Το μόνο βέβαιο, σύμφωνα τη φιλοσοφία χρήσης των συγκεκριμένων οπλικών συστημάτων, είναι ότι ο αριθμός τους θα πρέπει να είναι τέτοιος ώστε να μπορεί να υποστηρίξει τακτικές επιθέσεων σε σχηματισμούς σμήνους.
Όμως, την ίδια ώρα που τα “Κουνούπια” κάνουν το επίσημο ντεμπούτο τους στην έκθεση της Κωνσταντινούπολης, οι τουρκοαλβανικές σχέσεις στα εξοπλιστικά δεν φαίνεται να διάγουν την καλύτερη περίοδό τους.
Από τη μία πλευρά, τους τελευταίους μήνες βρίσκεται σε εξέλιξη ένα σκάνδαλο διαφθοράς και συγκρούσεων συμφερόντων, που έλαβε διαστάσεις πολιτικής κρίσης τον προηγούμενο μήνα όταν η αντιπολίτευση ζήτησε στο αλβανικό κοινοβούλιο εξηγήσεις για ενδεχόμενες “σκιώδεις σχέσεις” της κυβέρνησης με παράγοντες της ισραηλινής αμυντικής βιομηχανίας. Η κυβέρνηση του Έντι Ράμα, στην προσπάθειά της να αναβιώσει την εγκαταλελειμμένη πολεμική βιομηχανία της χώρας, προχώρησε στην ίδρυση μιας κρατικής εταιρείας οπλικών συστημάτων με την επωνυμία KAYO. Σύμφωνα με τις καταγγελίες της αντιπολίτευσης, η KAYO λειτούργησε ως “όχημα” μυστικών συμφωνιών με ισραηλινή εταιρεία για την αγορά και παραγωγή drones, ενώ στο δίκτυο που έδρασε προς αυτή τη κατεύθυνση, εμφανίζεται και ισραηλινός επιχειρηματίας με αλβανική υπηκοότητα, ο οποίος φέρεται να έχει την ιδιότητα του προνομιακού κυβερνητικού μεσάζοντα και να διατηρεί στενές σχέσεις με τον ίδιο τον Αλβανό πρωθυπουργό. Και όλα αυτά συνέβαιναν ενώ η Τουρκία ανέμενε ότι ο ρόλος της σε αυτή την αναβίωση της αλβανικής πολεμικής βιομηχανίας θα ήταν ιδιαίτερα σημαντικός, δεδομένης και της συμφωνίας πλαισίου που είχε υπογραφεί το 2024.
Ταυτόχρονα δε με τις εξελίξεις για την υπόθεση KAYO, η κρατική εταιρεία υπέγραψε στα τέλη Απριλίου και σύμβαση με ιταλικό ναυπηγικό κολοσσό για τον εκσυγχρονισμό, τη διαχείριση και την κατασκευή νέων περιπολικών πλοίων στην ναυτική βάση του Πασαλιμάν, η οποία, από τη δεκαετία του 1990 θεωρείται βασικό στοιχείο του στρατιωτικού αποτυπώματος της Τουρκίας στην Αλβανία, καθώς η Άγκυρα έχει πραγματοποιήσει εργασίες εκσυγχρονισμού και έχει παράσχει υλική υποστήριξη. Οι βάσεις για την αλβανο-ιταλική συμφωνία είχαν μπει τον Νοέμβριο του 2025 με την υπογραφή μνημονίου συνεργασίας που στόχος του είναι η δημιουργία σύγχρονης αμυντικής βιομηχανίας στην Αλβανία, αξιοποιώντας την ιταλική τεχνογνωσία. Λίγο μετά την ανακοίνωση της συνεργασίας, η οποία περιελάμβανε και θέματα αναβάθμισης του Πασαλιμάν, ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ έστειλε στο τουρκικό κοινοβούλιο επιστολή όπου δήλωνε ότι η Αλβανία δεν έχει υποβάλει επίσημο αίτημα για τον τερματισμό της παρουσίας της Τουρκίας στο Πασαλιμάν και ότι η Άγκυρα δεν έχει σχέδια για απόσυρση του προσωπικού της. Ωστόσο, η σύμβαση που υπογράφηκε στα τέλη Απριλίου για την ναυπήγηση σκαφών από τους Ιταλούς στο Πασαλιμάν, σε συνδυασμό με την συμφωνία για τα drones από το Ισραήλ, αν μη τι άλλο, δείχνουν ότι η τουρκική επιρροή στην περιοχή υποχωρεί.
