Έρευνες
O σμήναρχος, η Κίνα και το λιμάνι του Πειραιά
Από τη στρατολόγηση κατασκόπων μέσω LinkedIn έως τα "έξυπνα" συστήματα παρακολούθησης, το Πεκίνο φαίνεται να μην ποντάρει μόνο στην ήπια ισχύ των οικονομικών συμφωνιών αλλά να επιστρατεύει και "σκληρές" μεθόδους για την υποκλοπή νατοϊκών δεδομένων. Καταργώντας δε τα όρια μεταξύ εμπορικής δραστηριότητας και κατασκοπείας, βάσει της κινεζικής νομοθεσίας, νομιμοποιεί τη συλλογή πληροφοριών μέσω θυγατρικών στο εξωτερικό, μετατρέποντας τις εταιρείες σε "πληροφοριοδότες".
Άκουσε το άρθρο
Του Χάρη Καρανίκα
Με αφορμή την πρόσφατη υπόθεση του σμηνάρχου κατασκόπου, το ant1news.gr διεξήγαγε αποκαλυπτική έρευνα για τις “μεγάλες ορέξεις” του Πεκίνου για την υποκλοπή νατοϊκών πληροφοριών επί ελληνικού εδάφους.
Η σύλληψη του 54χρονου σμηνάρχου της Πολεμικής Αεροπορίας τον Φεβρουάριο του 2026 δεν αποτελεί απλώς μια ακόμα υπόθεση κατασκοπείας. Είναι απόδειξη ότι η Κίνα χρησιμοποιεί την Ελλάδα όχι μόνο ως εμπορική πύλη, αλλά και ως επιχειρησιακό πεδίο υποκλοπής πληροφοριών του ΝΑΤΟ.
Πολύ πριν η CIA εντοπίσει τον “έσω” πληροφοριοδότη και ενημερώσει την ΕΥΠ, οι αμερικανικές υπηρεσίες είχαν σημάνει συναγερμό για μία ενδεχόμενη “κερκόπορτα” στο λιμάνι του Πειραιά. Η υπόθεση του σμηνάρχου σήμερα αν μη τι άλλο επιβεβαιώνει τις “μεγάλες ορέξεις” του Πεκίνου για την υποκλοπή νατοϊκών πληροφοριών επί ελληνικού εδάφους.
Ο 54χρονος υπηρετούσε ως Διοικητής Σμήνους Εκπαίδευσης Τηλεπικοινωνιών και Ηλεκτρονικών, ήταν μηχανικός με εξειδίκευση στον ηλεκτρονικό πόλεμο και, το κυριότερο, είχε τα “κλειδιά” που του επέτρεπαν πρόσβαση σε διαβαθμισμένο υλικό του ΝΑΤΟ.
Η Κίνα διαθέτει τεράστιους πόρους για τη συλλογή πληροφοριών από ηλεκτρονικά σήματα (SIGINT - Signals Intelligence). Αυτό που της έλειπε, και το οποίο φέρεται να συμπλήρωνε ο σμήναρχος, ήταν η ανθρώπινη κατασκοπεία στο πεδίο και η πρόσβαση σε απόρρητες πληροφορίες για τη Βορειοατλαντική Συμμαχία. Ο σμήναρχος φέρεται να είχε πρόσβαση σε δεδομένα για τις ασφαλείς επικοινωνίες του ΝΑΤΟ, τα οποία ενδεχομένως να χρησίμευαν στη συλλογή πληροφοριών από σήματα. Επιπλέον, φέρεται να είχε πρόσβαση σε χάρτες ραντάρ που δείχνουν τα “τυφλά” σημεία της άμυνας αλλά και σε πρωτόκολλα διασύνδεσης με τεχνικές λεπτομέρειες για τη λειτουργία τους.
Η στρατολόγησή του, η οποία ξεκίνησε μέσω LinkedIn και συνεχίστηκε με ταξίδι του στην Κίνα, ήταν η κίνηση που “ένωσε” την ανθρώπινη κατασκοπεία με τις μεθόδους συλλογής πληροφοριών. Η ενεργοποίηση της CIA και η ειδοποίηση προς την ΕΥΠ για τη δράση του Έλληνα σμηνάρχου δεν ήταν τυχαία: φέρνει στο προσκήνιο τη στρατηγική στροφή της Κίνας από την “ήπια ισχύ” των οικονομικών συμφωνιών στη “σκληρή κατασκοπεία”.
Πολύ πριν τη σύλληψη του 2026, η Ουάσιγκτον είχε εκφράσει τις ανησυχίες της για την κινεζική παρουσία στο λιμάνι του Πειραιά. Αυτές οι ανησυχίες σταδιακά αλλά σταθερά εξελίχθηκαν από προβληματισμό σε ζήτημα εθνικής ασφαλείας.
Αρχικά, οι αμερικανικές εκθέσεις εστίαζαν στον κίνδυνο της οικονομικής εξάρτησης. Η Ουάσιγκτον φοβόταν ότι η κατοχή κρίσιμων υποδομών από την Κίνα θα λειτουργούσε ως “πολλαπλασιαστής” για την επιρροή της στην περιοχή. Στα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας, Αμερικανοί αξιωματούχοι, όπως ο πρώην πρεσβευτής Τζέφρι Πάιατ, χαρακτήρισαν τον Πειραιά ως την “κεφαλή του δράκου” της κινεζικής πρωτοβουλίας Belt and Road Initiative στην Ευρώπη. Οι ΗΠΑ ξεκίνησαν την πρωτοβουλία “Clean Network”, πιέζοντας την Ελλάδα και άλλους συμμάχους να αποκλείσουν κινεζικές εταιρείες (όπως η Huawei και η ZTE) από τα δίκτυα 5G και τις κρίσιμες υποδομές, θεωρώντας τες “δούρειους ίππους” κατασκοπείας.
Τα τελευταία χρόνια, έγγραφα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ χαρακτηρίζουν την κινεζική παρουσία στα λιμάνια ως “Στρατηγικό Ρίσκο Ασφαλείας”. Η απόφαση των ΗΠΑ να μετακομίσουν τον κύριο όγκο των στρατιωτικών τους μεταφορών στην Αλεξανδρούπολη δεν ήταν απλώς γεωγραφική επιλογή. Ήταν μια επιχειρησιακή αναγκαιότητα για τη δημιουργία μιας “αποστειρωμένης” αλυσίδας εφοδιασμού, μακριά από περιοχές επιρροής του Πεκίνου.
Η ανησυχία των ΗΠΑ για την κινεζική διείσδυση σε λιμάνια δεν ήταν ακριβώς θεωρητική. Βασιζόταν ανάμεσα σε άλλα και σε απτά ευρήματα που καταγράφηκαν στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Το 2024, η Επιτροπή Εσωτερικής Ασφάλειας της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, σε συνεργασία με την Ειδική Επιτροπή για το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα, δημοσίευσε ένα πόρισμα με τίτλο "Joint Homeland Security Report on PRC Port Cranes". Η έρευνα εστίασε στην εταιρεία Shanghai Zhenhua Heavy Industries (ZPMC), η οποία κατέχει το 80% της παγκόσμιας αγοράς γερανών μεταφοράς κοντέινερ και είναι βασικός προμηθευτής και στον σταθμό εμπορευματοκιβωτίων στον Πειραιά.
Οι αμερικανικές υπηρεσίες προχώρησαν σε φυσικούς και ηλεκτρονικούς ελέγχους σε γερανούς ZPMC που λειτουργούσαν σε λιμάνια των ΗΠΑ. Ανάμεσα στα ευρήματα εντόπισαν “κρυφά” μόντεμ, ενσωματωμένα στα ηλεκτρονικά κυκλώματα των γερανών, τα οποία δεν αναφέρονταν σε κανένα συμβόλαιο αγοράς ή συντήρησης. Τα μόντεμ αυτά δημιουργούσαν μια ενεργή σύνδεση με το δίκτυο παρακάμπτοντας εντελώς τα μέτρα ασφαλείας του εκάστοτε λιμανιού. Η έρευνα αποκάλυψε επίσης ότι η ZPMC πίεζε συστηματικά τους διαχειριστές των λιμανιών να επιτρέψουν την “απομακρυσμένη πρόσβαση” για λόγους τεχνικής υποστήριξης και διάγνωσης βλαβών. Αν και η σχετική έκθεση που συντάχθηκε μετά τις έρευνες στα αμερικανικά λιμάνια δεν αναφέρει ρητά ότι διαπιστώθηκε υποκλοπή σημάτων από παρακείμενα δίκτυα, επισημαίνει ότι αποτελούσαν ευπάθεια που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για κατασκοπεία. Σε ανακοίνωσή της τότε, η ZPMC ανέφερε ότι λαμβάνει σοβαρά υπόψη τις ανησυχίες των ΗΠΑ και πιστεύει ότι οι αναφορές παραπλανούν το κοινό χωρίς να έχει εξεταστεί διεξοδικά τα γεγονότα. “Οι γερανοί που προσφέρει η ZPMC δεν θα δημιουργήσουν κανέναν κυβερνοκίνδυνο για κανένα λιμάνι. Η εταιρεία έχει τηρήσει σταθερά τους εθνικούς και περιφερειακούς νόμους και κανονισμούς για να διασφαλίσει ότι οι γερανοί της χρησιμοποιούνται σε λιμάνια παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, και τηρεί τα διεθνή πρότυπα και τους ισχύοντες νόμους”, δήλωσε η εταιρεία. Σε ένα ξεχωριστό αλλά σχετικό περιστατικό το 2021, το FBI φέρεται να είχε ανακαλύψει “εξοπλισμό συλλογής πληροφοριών” πάνω σε πλοίο που μετέφερε γερανούς της ZPMC στο λιμάνι της Βαλτιμόρης.
Κι επειδή αυτά συνέβαιναν σε έδαφος των ΗΠΑ, όπου οι έλεγχοι είναι αυστηροί, οι αμερικανικές υπηρεσίες συμπέραναν ότι σε λιμάνια που ελέγχονται πλήρως από κινεζικά συμφέροντα οι δυνατότητες παρακολούθησης θα ήταν σαφώς μεγαλύτερες.
Στον Πειραιά, με την επέκταση των Προβλητών ΙΙ και ΙΙΙ, εγκαταστάθηκε εξοπλισμός αιχμής, συμπεριλαμβανομένων των γερανών της ZPMC. Οι πρώτοι 4 γερανοί αγοράστηκαν το 2010, σχεδόν δύο χρόνια αφού είχε υπογραφεί η αρχική σύμβαση μεταξύ του Οργανισμού Λιμένος Πειραιά και της κινεζικής CΟSCΟ για την παραχώρηση της εκμετάλλευσης του εμπορικού λιμανιού του Πειραιά για 35 χρόνια. Άλλοι 19 γερανοί αγοράστηκαν έως το 2018, ενώ στις αρχές αυτής της δεκαετίας άλλοι 3.
Το 2016, οι 50μετροι γερανοί της ZPMC στις προβλήτες II και III φέρεται να ήταν εξοπλισμένοι με κλειστό κύκλωμα τηλεόρασης (CCTV) με κάμερες μικρής ανάλυσης που συνδέονταν απευθείας στην οθόνη του χειριστή στην καμπίνα. Η δυνατότητα η οποία προκάλεσε ανησυχία εισήχθη αργότερα, στο πλαίσιο εκσυγχρονισμού και δικτύωσης των εγκαταστάσεων ώστε να γίνουν “έξυπνες”. Τον Αύγουστο του 2021, η ZPMC παρέδωσε 3 νέους γερανούς στον Πειραιά και ξεκίνησε την αναβάθμιση παλαιότερων με κάμερες ιδιαίτερα υψηλής ανάλυσης -έως και 15 ανά γερανό σύμφωνα με πληροφορίες- και με πολύ ισχυρό zoom, οι οποίες μεταδίδουν βίντεο σε έναν απομακρυσμένο διακομιστή. Η απόσταση των καμερών αυτών από τα σημεία όπου εισέρχονται και ελλιμενίζονται τα πλοία του ΝΑΤΟ όταν επισκέπτονται το λιμάνι του Πειραιά είναι περίπου 2 με 2,5 χιλιόμετρα σε ευθεία, χωρίς οπτικά εμπόδια να παρεμβάλλονται.
Η περίοδος από το 2021, οπότε και αναβαθμίστηκαν οι εγκαταστάσεις, αποτελεί το πιο κρίσιμο διάστημα. Η καναδική φρεγάτα HMCS Montreal είχε επισκεφθεί το λιμάνι τον Μάρτιο του 2022, ενώ έφερε ένα προηγμένο σύστημα ηλεκτρονικών αντιμέτρων, το οποίο είχε τοποθετηθεί κατά το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού της και ήταν σχεδιασμένο ειδικά για να παραπλανά εισερχόμενους πυραύλους και εχθρικά συστήματα ραντάρ. Επιπλέον, από το κατάστρωμά της επιχειρεί ελικόπτερο σχετικά νέας τεχνολογίας, το οποίο αποκτήθηκε από τον Καναδά το 2018, εφοδιασμένο με εξοπλισμό και αισθητήρες για να εντοπίζει υποβρύχια, ενώ υπάρχουν και εκτοξευτές νέων πυραύλων για υπερηχητικούς στόχους.
Τον Δεκέμβριο του 2023 (3-6/12 και ξανά 26/12), έδεσε στον Πειραιά το καταδρομικό USS Normandy, το οποίο τότε ήταν βασικό “συστατικό” της Ομάδας Κρούσης του Gerald R. Ford, του μεγαλύτερου αεροπλανοφόρου στον πλανήτη. Ως μέρος αυτής της ομάδας κρούσης, παρείχε καθήκοντα αεράμυνας και συνοδείας - ήταν επί της ουσίας ο “εγκέφαλος” που συντόνιζε την άμυνα της ομάδας ενάντια σε πυραύλους και αεροσκάφη.
Τον ίδιο μήνα επισκέφθηκε το λιμάνι το αντιτορπιλικό συνοδείας USS Bulkeley, το οποίο διαθέτει σύστημα ταχείας ασφάλισης, ευθυγράμμισης και διέλευσης ελικοπτέρων στα υπόστεγά του. Επιπλέον, φέρει εκσυγχρονισμένα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου και σόναρ για τον εντοπισμό υποβρυχίων.
Ακόμη πιο πρόσφατα, τον Φεβρουάριο του 2025, ελλιμενίστηκε στον Πειραιά η ESPS Blas de Lezo, μία ισπανική φρεγάτα η οποία αντιπροσωπεύει την ευρωπαϊκή προσαρμογή της αμερικανικής τεχνολογίας και συγκεκριμένα το πώς οι Ισπανοί έχουν “παντρέψει” το αμερικανικό σύστημα μάχης Aegis με τα δικά τους συστήματα. Για παράδειγμα, οι Αμερικανοί είθισται να τοποθετούν το τεράστιο ραντάρ SPY-1D σε πλοία 9.000 τόνων, ενώ οι Ισπανοί κατάφεραν να το χωρέσουν σε ένα σκαρί μόλις 6.000 τόνων. Επίσης, το πλοίο δεν χρησιμοποιεί αμερικανικά οπτικά για τα πυροβόλα του, αλλά ισπανικό σύστημα. Με λίγα λόγια, η περίπτωση της Blas de Lezo είναι ενδιαφέρουσα όχι τόσο για την ισχύ της, αλλά ως μελέτη για το πώς μια μεσαία ναυτική δύναμη, όπως η Ισπανία, μπορεί να ενσωματώσει κορυφαία αμερικανική τεχνολογία.
Μόλις έναν μήνα πριν από τον ελλιμενισμό της ισπανικής φρεγάτας, τον Ιανουάριο του 2025, το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ είχε εντάξει την COSCO, θυγατρική της οποίας διαχειρίζεται το λιμάνι του Πειραιά, στη λίστα των «Κινεζικών Στρατιωτικών Εταιρειών» (Section 1260H). Σε ανακοίνωσή της η κινεζική εταιρεία ανέφερε: “Η COSCO Shipping και οι θυγατρικές της τηρούν με συνέπεια τους τοπικούς νόμους και κανονισμούς, διατηρώντας αυστηρή συμμόρφωση σε όλες τις διεθνείς δραστηριότητες. Παραμένουμε αφοσιωμένοι στη διευκόλυνση του παγκόσμιου εμπορίου και στην παροχή υψηλής ποιότητας υπηρεσιών εμπορικής ναυτιλίας και logistics σε πελάτες παγκοσμίως”.
Από την άλλη, η ZPMC είναι θυγατρική της China Communications Construction Company (CCCC). Τον Αύγουστο του 2020, το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ χαρακτήρισε την CCCC “στρατιωτική εταιρεία” για τον ρόλο της στη στρατιωτικοποίηση της Νότιας Σινικής Θάλασσας.
Η έκθεση των αμερικανικών επιτροπών που συντάχθηκε το 2024 για τον “κρυφό” εξοπλισμό σε λιμάνια των ΗΠΑ τόνιζε ότι, βάσει της νομοθεσίας περί εθνικών πληροφοριών της Κίνας, κάθε κινεζική εταιρεία υποχρεούται νομικά “να υποστηρίζει, να βοηθά και να συνεργάζεται με τις κρατικές υπηρεσίες πληροφοριών”. Το πλέγμα αυτής της νομοθεσίας άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο η Δύση αντιμετωπίζει τις κινεζικές εταιρείες, καθώς στην ουσία καταργεί τη διάκριση μεταξύ μιας ιδιωτικής/εμπορικής εταιρείας και των μυστικών υπηρεσιών του κράτους. Συγκεκριμένα, στους κινεζικούς νόμους ορίζεται ότι “κάθε οργανισμός και κάθε πολίτης οφείλει να υποστηρίζει, να βοηθά και να συνεργάζεται με το έργο των κρατικών υπηρεσιών πληροφοριών, σύμφωνα με τον νόμο, και να τηρεί την εμπιστευτικότητα των εργασιών αυτών”. Αυτό δε το “καθεστώς” δεν περιορίζεται στο έδαφος της Κίνας: σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία “οι υπηρεσίες πληροφοριών του Κράτους μπορούν να χρησιμοποιούν τα απαραίτητα μέσα, τεχνικές και μυστικά κανάλια για να διεξάγουν εργασίες πληροφοριών εντός και εκτός της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας”. Το οποίο πρακτικά νομιμοποιεί τις κινεζικές υπηρεσίες να απαιτούν δεδομένα από κινεζικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται μέσω θυγατρικών τους στο εξωτερικό. Σε αντίθεση δε με τη Δύση, όπου οι εταιρείες μπορούν να αντιδράσουν και να προσφύγουν στα δικαστήρια αρνούμενες να συνεργαστούν, όπως για παράδειγμα στην υπόθεση Apple κατά FBI, στην Κίνα δεν υπάρχει κάποιο ανάλογο περιθώριο νομικής αντίδρασης - απλά, διώκονται ποινικά.
