Έρευνες
Πως η ραγδαία τουριστική ένταση τροφοδότησε τις πυρκαγιές σε σκουπιδότοπους στα νησιά του Αιγαίου
Μετά το ρεκόρ των 41,5 εκατομμυρίων διανυκτερεύσεων το 2024 στο Νότιο Αιγαίο, οι πυρκαγιές σε σκουπιδότοπους υπερ-τριπλασιάστηκαν το 2025. Η έρευνα του ant1news.gr, βασισμένη στα στοιχεία του Πυροσβεστικού Σώματος, της Eurostat και στα σχέδια διαχείρισης απορριμμάτων για τα νησιά, αποκαλύπτει τη σχέση μεταξύ τουριστικής έντασης και φλεγόμενων σκουπιδιών.
Άκουσε το άρθρο
Του Χάρη Καρανίκα
Στις 16 Αυγούστου 2026 μία ανάρτηση από την Eurostat στον επίσημο λογαριασμό της στο X κέντρισε το ενδιαφέρον περισσότερων από 340.000 χρηστών: “Ποιος ήταν ο αριθμός των τουριστικών διανυκτερεύσεων ανά κάτοικο στην περιοχή σας το 2024;” ήταν ο τίτλος της ανάρτησης. Από κάτω δινόταν η απάντηση για τους πρωταθλητές στην τουριστική ένταση πανευρωπαϊκά - πρώτη ερχόταν η περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου με τις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα να σκοράρουν 127,2 διανυκτερεύσεις ανά κάτοικο και ακολουθούσε η περιφέρεια των Ιονίων Νήσων με 102,6 διανυκτερεύσεις ανά κάτοικο. H ανάρτηση συνοδευόταν και από παραπομπή στα επίσημα στατιστικά στοιχεία του ευρωπαϊκού οργανισμού.
Δυόμιση εβδομάδες πριν το ποστ της Eurostat είχε ξεσπάσει η μεγάλη πυρκαγιά στην Πάρο που έκαψε περισσότερα από 12.000 στρέμματα. Σύμφωνα με αυτοψίες και στοιχεία της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, η φωτιά ξεκίνησε από τον Χώρο Υγειονομικής Ταφής στη θέση Καμπί. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι ιδιαίτερα σπάνιο.
Από την ανάλυση των ανοικτών δεδομένων του Πυροσβεστικού Σώματος που πραγματοποίησε το ant1news.gr προκύπτει τα τελευταία χρόνια μία σχεδόν γραμμική συσχέτιση ανάμεσα στην τουριστική κίνηση και την εκδήλωση πυρκαγιών που καίνε σκουπιδότοπους ή/και ξεκινάνε από αυτούς. Συγκεκριμένα για την πρωταθλήτρια περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, η πορεία της τουριστικής έντασης από το 2015 έως το 2024 παρουσιάζει εικόνα ανόδου, με μοναδική εξαίρεση το 2020, έτος-ορόσημο της πανδημίας. Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της τουριστικής πίεσης τα τελευταία χρόνια, αρκεί να εξεταστούν τα δεδομένα των διανυκτερεύσεων της Eurostat:
2020: Με την επιβολή των παγκόσμιων περιοριστικών μέτρων λόγω Covid, οι τουριστικές διανυκτερεύσεις στο Νότιο Αιγαίο κατέρρευσαν στα 10 εκατομμύρια από 39 εκατομμύρια που ήταν την προηγούμενη χρονιά. Αυτή η απότομη μείωση του όγκου των επισκεπτών φέρεται να λειτούργησε ανακουφιστικά για τις υποδομές διαχείρισης απορριμμάτων των νησιών.
2021: Η πρώτη προσπάθεια ανάκαμψης έφερε τις διανυκτερεύσεις στα 19,9 εκατομμύρια, σχεδόν διπλασιάζοντας τον όγκο των επισκεπτών μέσα σε ένα έτος.
2022 και 2023: Η τουριστική κίνηση εδραιώθηκε, ξεπερνώντας τα 36 εκατομμύρια το 2022 και τα 38 εκατομμύρια το 2023, θέτοντας και πάλι το σύστημα σε κατάσταση στρες.
2024: Ήταν το έτος που έσπασε κάθε ιστορικό ρεκόρ. Οι τουριστικές διανυκτερεύσεις εκτινάχθηκαν στα 41,5 εκατομμύρια - υψηλότερα ακόμα και από τα προπανδημικά επίπεδα.
Από την ανάλυση των στοιχείων του Πυροσβεστικού Σώματος προκύπτει ότι ο μέσος όρος των πυρκαγιών που έκαψαν και σκουπιδότοπους την προπανδημική περίοδο 2016-2019 στην περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου ανέρχεται σε 4 κατ’ έτος. Το πανδημικό έτος 2020 που έχουμε κατακόρυφη πτώση της τουριστικής κίνησης δεν σημειώνονται πυρκαγιές που να καίνε απορρίμματα, ενώ, την μεταπανδημική περίοδο από το 2021, που άρχισε να κινείται δειλά η τουριστική κίνηση, έως και το 2024, ο μέσος όρος των πυρκαγιών αυξάνεται στις 5 κατ’ έτος. Το 2024 που οι διανυκτερεύσεις άγγιξαν το ιστορικό υψηλό των 41,5 εκατομμυρίων, εκδηλώθηκαν στην περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου επτά πυρκαγιές σε σκουπιδότοπους - όπως τους χαρακτηριζει η Πυροσβεστική. Και το 2025, έτος για το οποίο δεν έχουν δημοσιευθεί ακόμα τα επίσημα στοιχεία της Eurostat για την τουριστική ένταση, οι φωτιές που καίνε σκουπιδότοπους στην ίδια περιφέρεια εκτοξεύονται σε 25 - στο πενταπλάσιο δηλαδή του μέσου όρου των τελευταίων ετών. Σημειώνεται ότι από την “ανακούφιση” του 2020, η τουριστική ένταση στο Νότιο Αιγαίο αυξάνεται χρόνο με το χρόνο, γεγονός το οποίο οδηγεί στην “κόπωση”, αν όχι στο “κλατάρισμα”, των υποδομών διαχείρισης απορριμμάτων.
Τα δεδομένα υποδεικνύουν μία άμεση συσχέτιση της τουριστικής περιόδου με την “ανάφλεξη” σκουπιδιών: Για παράδειγμα στις Κυκλάδες, από τα 14 συνολικά περιστατικά σε σκουπιδότοπους που καταγράφηκαν το 2025, τα 13 εκδηλώθηκαν κατά τη διάρκεια της τουριστικής σεζόν, δηλαδή ποσοστό της τάξεως του 93%. Όμως, το πλέον ανησυχητικό εύρημα της ανάλυσης των δεδομένων είναι ότι η κρίση διαχέεται και σε μικρότερα, εναλλακτικά νησιά, τα οποία έχουν αρχίσει να δέχονται ασύμμετρη τουριστική πίεση. Στη Σέριφο, καθ' όλη τη διάρκεια της δεκαετίας 2015-2024, είχε καταγραφεί μόλις μία φωτιά που έκαψε σκουπιδότοπο. Το 2025, ωστόσο, υπό το βάρος των αυξημένων τουριστικών ροών, η Σέριφος κατέγραψε 4 πυρκαγιές, παρουσιάζοντας τη μεγαλύτερη αναλογική απόκλιση σε όλες τις Κυκλάδες. Ακόμα, η Αντίπαρος και η Φολέγανδρος, δύο νησιά με μηδενικό ιστορικό πυρκαγιών σε σκουπιδότοπους κατά την περίοδο 2015-2024, είχαν και αυτά φλεγόμενα απορρίμματα κατά τη διάρκεια του 2025.
Ανοίγοντας τη βεντάλια στο σύνολο των νησιών του Αιγαίου και στην Κρήτη, τα πράγματα τα τελευταία χρόνια δεν διαφέρουν και πολύ. Συγκεκριμένα, την περίοδο 2015-2025, 386 πυρκαγιές έχουν κάψει ή/και έχουν ξεκινήσει από σκουπιδότοπους, παλαιές παράνομες χωματερές και ΧΥΤΑ. Αυτό σημαίνει ότι από το 2015 και μετά, ανά δέκα με έντεκα ημέρες κατά μέσο όρο, έχουμε μία φωτιά που καίει σκουπίδια. Οι εκτάσεις σκουπιδότοπων που έχουν καεί στο σύνολο κατά τη συγκεκριμένη περίοδο αντιστοιχούν σε περισσότερα από 120 γήπεδα ποδοσφαίρου, περίπου 900 στρέμματα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την υγεία των κατοίκων και το περιβάλλον από την έκλυση διοξινών και άλλων τοξικών στοιχείων που απελευθερώνονται κατά την καύση. Και πάλι το peak κατά τη διάρκεια ολόκληρης της εντεκαετίας εντοπίζεται στο 2025: καταγράφηκαν 67 πυρκαγιές, σχεδόν 75% περισσότερες από ό,τι το 2024, οπότε και είχαμε 39 πυρκαγιές, σε σκουπιδότοπους στο σύνολο των νησιών του Αιγαίου και της Κρήτης.
Για την εξήγηση αυτού του “φαινομένου, πέρα από την αύξηση της τουριστικής έντασης, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και τα σχέδια των αρμόδιων φορέων για τη διαχείριση των απορριμμάτων. Κατά τη σύνταξη των σχεδίων του 2016 (με ορίζοντα υλοποίησης το 2020), ο σχεδιασμός για το Νότιο Αιγαίο έλαβε ως δεδομένο ότι ο εποχικός πληθυσμός των νησιών θα παρέμενε σταθερός από το 2014 έως και το 2020. Όπως αποδείχθηκε τελικά, η τουριστική κίνηση δεν έμεινε στάσιμη, αλλά κατέγραψε τεράστια άνοδο - συγκεκριμένα στις Κυκλάδες σημειώθηκε αύξηση της τάξεως του 141% σε τέσσερα χρόνια, από το 2015 στο 2019. Στα τελευταία σχέδια διαχείρισης απορριμμάτων που ολοκληρώθηκαν το 2022, η αρχική μεθοδολογία υπολόγιζε για παράδειγμα ότι η Σαντορίνη παρήγαγε 18.159 τόνους
απορριμμάτων ετησίως. Ωστόσο, ο Δήμος Θήρας το 2021 παρενέβη καταθέτοντας στοιχεία τα οποία αποδείκνυαν ότι η πραγματική παραγωγή ήταν 25.726 τόνοι - σχεδόν 42% μεγαλύτερη από αυτή που έβγαζε η μεθοδολογία. Αυτή η “ασυμφωνία” ενδεχομένως να ενισχύει τις υποψίες ότι τα μοντέλα που χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό του τουριστικού βάρους υποεκτιμούσαν την πραγματική παραγωγή απορριμμάτων των επισκεπτών. Ήδη από τα σχέδια του 2016 την προηγούμενη δεκαετία είχε καταγραφεί ότι η παραγωγή απορριμμάτων στη Σαντορίνη παρουσιάζει μεγάλη διόγκωση όσο πλησιάζει το καλοκαίρι: Σε αντίθεση με τη χειμερινή περίοδο, κατά την καλοκαιρινή από τον Ιούνιο έως και τον Σεπτέμβριο αυξανόταν κατά 233%. Στη Μύκονο δε, τον Ιούλιο καταγραφόταν αύξηση παραγωγής απορριμμάτων σχεδόν εφτά φορές μεγαλύτερη απ’ ό,τι τον Νοέμβριο.
Όσον αφορά την Κρήτη, για να σχεδιάσουν τις υποδομές με ορίζοντα το 2030, στα σχέδια του 2022 χρησιμοποίησαν ως έτος βάσης το 2019. Ο αρχικός σχεδιασμός υπολόγισε ότι το 2019 πραγματοποιήθηκαν στο νησί 27,9 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις. Με βάση τον συντελεστή παραγωγής αποβλήτων του εποχικού πληθυσμού (1,8 kg/άτομο/ημέρα), εκτιμήθηκε ότι οι τουρίστες παρήγαγαν 50.333 τόνους απορριμμάτων. Από την άλλη, τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι οι διανυκτερεύσεις τουριστών στην Κρήτη το 2019 ανήλθαν σε 33,6 εκατομμύρια, ενώ τα ετήσια στοιχεία του Ινστιτούτου του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων κάνουν λόγο για 43,3 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις . Πρόκειται για μία διαφορά από 5 έως 15 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις τουριστών, που “παράγουν” μέχρι και 27.500 επιπλέον τόνους απορριμμάτων, οι οποίοι μόνο το 2019 επιβάρυναν τους ΧΥΤΑ της Κρήτης έως και 6% περισσότερο από το αναμενόμενο.
Επίσης στην Κρήτη: Στον σχεδιασμό του 2022 υπολόγισαν ότι η τουριστική κίνηση θα ανακάμψει σταδιακά μετά την πανδημία και θα αγγίξει “ταβάνι” το 2030, οπότε και προβλέπεται ότι θα φτάσει τις 45,5 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις παράγοντας 76.960 τόνους απορριμμάτων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, το 2023 οι διανυκτερεύσεις ανήλθαν σε περίπου 32 εκατομμύρια - στα δεδομένα αυτά περιλαμβάνονται οι διανυκτερεύσεις σε ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια, κάμπινγκ και κάποια τύπου Airbnb που είναι εγγεγραμμένα στο τουριστικό μητρώο. Από αυτά τα στοιχεία επί της ουσίας μετράται η εμπορική τουριστική δραστηριότητα. Εάν ένας τουρίστας δεν μένει σε επίσημα εγγεγραμμένο κατάλυμα, οι διανυκτερεύσεις του δεν καταγράφονται στο σετ. Από την άλλη, το Ινστιτούτο του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων που αντλεί στοιχεία και από την “Έρευνα Συνόρων” που διεξάγει η Τράπεζα της Ελλάδος, σε ετήσια έκθεσή του αναφέρει ότι οι διανυκτερεύσεις στην Κρήτη ανήλθαν το 2023 σε 45,8 εκατομμύρια.
Σε αυτό τον αριθμό περιλαμβάνονται και οι διανυκτερεύσεις από επισκέπτες που φιλοξενήθηκαν δωρεάν σε σπίτια φίλων και συγγενών, και αυτές που πραγματοποιήθηκαν από ξένους που διαθέτουν το δικό τους εξοχικό στην Ελλάδα, και αυτές του ναυτικού τουρισμού, και όλες αυτές που πραγματοποιήθηκαν με βραχυχρόνιες μισθώσεις. Όλοι οι προαναφερόμενοι επισκέπτες εννοείται πως παράγουν σκουπίδια που καταλήγουν στις δομές του νησιού. Ανάλογα λοιπόν με το ποιες διανυκτερεύσεις μετρήσει κανείς, η Κρήτη μπορεί να έφτασε και να ξεπέρασε το τουριστικό φορτίο που είχε προβλεφθεί για το 2030 ήδη από το 2023 — επτά χρόνια νωρίτερα από το αναμενόμενο…
Κι έπειτα υπάρχουν και τα έργα: Στην περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, ο σχεδιασμός του 2016 βασίστηκε στην παραδοχή ότι η τότε οικονομική κρίση θα κρατούσε την τουριστική κίνηση και τον εποχικό πληθυσμό σταθερά στα επίπεδα του 2014 έως και το 2020. Με βάση αυτό το ”πάγωμα”, προέβλεπε τη δημιουργία 4 κεντρικών Μονάδων Επεξεργασίας Αποβλήτων (ΜΕΑ) σε Ρόδο, Κω, Σύρο και Νάξο, καθώς και τη λειτουργία 18 ΧΥΤΑ στις Κυκλάδες και 15 στα Δωδεκάνησα.
Η αναθεώρηση του σχεδιασμού του 2022 αποτέλεσε μια επίσημη παραδοχή αποτυχίας των σχεδίων του 2016, καθώς “οι υποδομές διαχείρισης απορριμμάτων που προβλέπονταν στο σχέδιο του 2016 δεν είχαν υλοποιηθεί”. Ο σχεδιασμός του 2022 αναπροσάρμοσε τις παραδοχές και αύξησε τις προβλεπόμενες ΜΕΑ σε 9 συνολικά. Προς το παρόν οι διαγωνιστικές διαδικασίες βρίσκονται σε εξέλιξη ή σε προσυμβατικό έλεγχο.
Όσον αφορά τους στόχους για τον περιορισμό της ταφής των Αστικών Στερεών Αποβλήτων, στον σχεδιασμό της περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου του 2016 είχε τεθεί το 28% των παραγόμενων αποβλήτων έως το έτος 2020, ενώ στον σχεδιασμό του 2022 τέθηκε το 49,44% έως το έτος 2025. Οι εκτιμήσεις αναφέρουν ότι το 65-90% των παραγόμενων αποβλήτων οδηγείται απευθείας σε ταφή, ανάλογα με το νησί.
Αντίστοιχα, ο αρχικός σχεδιασμός της Κρήτης το 2016 προέβλεπε ότι το ποσοστό της τελικής ταφής θα περιοριζόταν στο 26-30% έως το 2020. Το 2022 στον αναθεωρημένο σχεδιασμό γινόταν η παραδοχή ότι το πραγματικό ποσοστό ταφής αγγίζει το 70%.
Ακολουθήστε το antenna.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις!