Έρευνες
Το διπλό παιχνίδι της Τουρκίας στη σκιά της συνόδου του ΝΑΤΟ
Το ant1news.gr βάζει στο μικροσκόπιό του τις πλέον πρόσφατες ευρωπαϊκές και βρετανικές κυρώσεις κατά τουρκικών εταιρειών που διευκολύνουν τις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου και ενισχύουν με εξοπλισμό την πολεμική βιομηχανία του Πούτιν, λίγες ημέρες πριν η Άγκυρα φιλοξενήσει τη σημαντικότερη συνάντηση για τη δυτική ασφάλεια.
Άκουσε το άρθρο
Του Χάρη Καρανίκα
Την ώρα που ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ετοιμάζεται να φιλοξενήσει τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, η οποία είναι προγραμματισμένη να διεξαχθεί στην Άγκυρα στις 7 και 8 Ιουλίου 2026, ένα “θεσμικό οξύμωρο” εκτυλίσσεται στο παρασκήνιο. Από τη μία πλευρά φαίνεται ότι, ενόψει της συνόδου, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιταχύνει την πολιτική “επανασύνδεσης” με την Τουρκία. Μέσω επισκέψεων κορυφαίων Επιτρόπων στην Άγκυρα από τις 29 Ιουνίου και μετά, οι Βρυξέλλες εμφανίζονται να επιδιώκουν μια “λειτουργικότερη” σχέση σε οικονομία, ασφάλεια, ενέργεια και μεταναστευτικό, εστιάζοντας στη γεωπολιτική σταθερότητα και περιορίζοντας πλέον την κριτική για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αυτή η στάση έρχεται σε συνέχεια της έκθεσης Ευρωκοινοβουλίου που υιοθετήθηκε στις 17 Ιουνίου, η οποία καταδίκαζε την αυταρχική κατηφόρα της Τουρκίας, τη φίμωση της αντιπολίτευσης και την κατάρρευση του κράτους δικαίου. Επιπλέον, η ίδια έκθεση απέρριπτε το σχέδιο της “Γαλάζιας Πατρίδας”, απαιτώντας σεβασμό σε Ελλάδα και Κύπρο, ενώ ταυτόχρονα απαιτούσε τον αυστηρό έλεγχο των ευρωπαϊκών κονδυλίων λόγω καταγγελιών για παραβιάσεις δικαιωμάτων.
Η πλέον σοβαρή διπλωματική κρίση στο συγκεκριμένο θέμα είχε ξεσπάσει το φθινόπωρο του 2021, όταν δέκα πρέσβεις, ανάμεσά τους της Γαλλίας, της Γερμανίας αλλά και των ΗΠΑ ζήτησαν δημόσια από την Τουρκία την αποφυλάκιση του κρατούμενου ακτιβιστή Οσμάν Καβαλά. Η κίνηση αυτή προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση του Ερντογάν, ο οποίος απείλησε να τους απελάσει, χαρακτηρίζοντάς τους “ανεπιθύμητα πρόσωπα”, με το παρολίγον διπλωματικό επεισόδιο να προκαλεί έντονη ενόχληση στους συμμάχους του ΝΑΤΟ και την ΕΕ. Όμως όπως φαίνεται από τις πλέον πρόσφατες εξελίξεις ενόψει της επικείμενης συνόδου κορυφής, η Δύση ρίχνει πλέον πολύ νερό στο κρασί της όσον αφορά την κριτική για το κράτος δικαίου και την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στο βωμό της διατήρησης μίας “ομαλής” συνεργασίας με την Τουρκία.
Η συγκεκριμένη στρατηγική “δύο ταχυτήτων” δεν περιορίζεται στα παραπάνω.
Η Τουρκία επιχειρεί να αναδείξει τον εαυτό της ως τον απολύτως αναντικατάστατο σύμμαχο και γεωστρατηγικό κόμβο της Δύσης, με την ατζέντα της επικείμενης συνόδου του ΝΑΤΟ, εκτός από την ενίσχυση των αμυντικών δαπανών και της αμυντικής βιομηχανίας των συμμάχων, να επικεντρώνεται και στην στήριξη της Ουκρανίας απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα. “Η ασφάλειά μας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με αυτήν της Ουκρανίας. Καθώς ο πόλεμος της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας συνεχίζεται, οι σύμμαχοι θα συνεχίσουν να παρέχουν πρωτοφανή επίπεδα στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία, υποστηρίζοντας την ικανότητά της να υπερασπίζεται τον εαυτό της”, αναφέρεται στο επίσημο κείμενο που έχει δοθεί στη δημοσιότητα.
Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο, η δράση του ρωσικού σκιώδους στόλου δεν αντιμετωπίζεται πλέον από το ΝΑΤΟ απλώς ως ένας μηχανισμός αποφυγής των κυρώσεων της Δύσης: χώρες μέλη του οργανισμού θεωρούν ότι έχει μετεξελιχθεί σε ένα όπλο υβριδικού πολέμου. Καταρχάς, η αδιαφάνεια του ιδιοκτησιακού καθεστώτος και η πρακτική των πλοίων αυτών να πλέουν με απενεργοποιημένα τα συστήματα αυτόματου εντοπισμού παρέχουν κάλυψη για συλλογή στρατιωτικών πληροφοριών, με το ΝΑΤΟ να εξετάζει το ενδεχόμενο τα συγκεκριμένα σκάφη να εμπλέκονται σε επιχειρήσεις χαρτογράφησης υποθαλάσσιων καλωδίων, αγωγών και νατοϊκών αισθητήρων, αλλά και σε δολιοφθορές σε υποθαλάσσιες υποδομές της Δύσης. Επιπλέον, στοιχεία που έχουν συλλεχθεί τον τελευταίο ενάμιση χρόνο δείχνουν ότι σκάφη του σκιώδους στόλου πιθανώς να χρησιμοποιούνται ως “βάσεις” κατασκοπευτικών drones - σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (IISS) ανάλογα περιστατικά παρακολούθησης σημειώθηκαν σε πυρηνικά εργοστάσια στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ολλανδία. Ακόμα, η πιθανότητα μιας μαζικής διαρροής πετρελαίου από ένα ανασφάλιστο δεξαμενόπλοιο του σκιώδους στόλου σε κομβικά σημεία αντιμετωπίζεται ως ένα δυνητικά ασύμμετρο πλήγμα, το οποίο θα μπορούσε να παραλύσει στρατηγικά λιμάνια και να μπλοκάρει τις θαλάσσιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Όμως, από την αρχή της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, η κυβέρνηση Ερντογάν αρνήθηκε να ευθυγραμμιστεί με τις κυρώσεις της Δύσης. Αυτή η στάση δίνει τη δυνατότητα στις τουρκικές εταιρείες να συναλλάσσονται ελεύθερα με πλοία και οντότητες που φέρουν διεθνείς κυρώσεις, χωρίς να παραβιάζουν την τουρκική εθνική νομοθεσία. Κατ' αυτόν τον τρόπο, η Τουρκία καταφέρνει τη μέγιστη δυνατή αποκόμιση κέρδους από το δυτικό εμπάργκο όσον αφορά το ρωσικό πετρέλαιο και το εμπόριο ειδών διπλής χρήσης, δηλαδή αυτών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πολιτικούς αλλά και για στρατιωτικούς σκοπούς.
Στα μέσα Ιουνίου, δύο εβδομάδες πριν από την επίσκεψη των Ευρωπαίων Επιτρόπων στην Τουρκία, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Μεγάλη Βρετανία ενέταξαν αρκετές τουρκικές εταιρείες στις “μαύρες λίστες” των κυρώσεών τους. Την ώρα δηλαδή που η Τουρκία ως κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ ετοιμάζεται να φιλοξενήσει τη σημαντικότερη συνάντηση για τη συλλογική δυτική ασφάλεια, τουρκικές εταιρείες, με την ανοχή της κυβέρνησης Ερντογάν που δεν εφαρμόζει τις δυτικές κυρώσεις, διευκολύνουν ανοιχτά τη Ρωσία να τις παρακάμψει, εξασφαλίζοντας κρίσιμα έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου και προμηθεύοντας την πολεμική της μηχανή με τεχνολογικό εξοπλισμό.
Στο πλαίσιο αυτό, οι ευρωπαϊκές κυρώσεις που επιβλήθηκαν στα μέσα Ιουνίου σηματοδοτούν μια σημαντική αλλαγή. Για πρώτη φορά, η ΕΕ έβαλε στο στόχαστρό της τουρκικές εταιρείες που λειτουργούν ως τεχνικοί διαχειριστές δεξαμενοπλοίων που διευκολύνουν τις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου, επιχειρώντας τον “επιχειρησιακό στραγγαλισμό” του μηχανισμού του σκιώδους στόλου. Μέχρι πρότινος, οι κυρώσεις εστίαζαν κυρίως στον εντοπισμό εταιρειών-φαντασμάτων και εγγεγραμμένων πλοιοκτητών "βιτρίνας", οι οποίοι μεταβίβαζαν τα πλοία σε νέα σχήματα μέσα σε 24 ώρες για να αποφύγουν τον αντίκτυπο των μέτρων. Ωστόσο, η Ευρώπη φαίνεται να κατάλαβε ότι ενώ οι ιδιοκτήτες-βιτρίνες είναι αναλώσιμοι, οι τεχνικοί διαχειριστές δεν είναι. Ο ISM manager είναι ο "ιθύνων νους" του πλοίου, καθώς εξασφαλίζει τη στελέχωση, τη συντήρηση, την κάλυψη και τα απαραίτητα πιστοποιητικά για να παραμείνουν στη θάλασσα τα γερασμένα τάνκερ. Και αυτή τη φορά η ΕΕ “χτύπησε” με κυρώσεις τέτοιες εταιρείες στην Κωνσταντινούπολη, στέλνοντας το μήνυμα ότι η ανοχή απέναντι στο διπλό παιχνίδι της Τουρκίας εξαντλείται. Μάλιστα, πληροφορίες που προκύπτουν από έρευνες ευρωπαϊκών χωρών και της Ουκρανίας αναφέρουν ότι το συγκεκριμένο δίκτυο τουρκικών εταιρειών που εντάχθηκε στα μέσα Ιουνίου στη λίστα των ευρωπαϊκών κυρώσεων είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου, καθώς η Κωνσταντινούπολη φέρεται να έχει μετατραπεί σε “κέντρο σχεδιασμού” για τις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, όπως αυτά δημοσιεύτηκαν σε κανονισμό της ΕΕ στις 15 Ιουνίου, οι εταιρείες που στοχοποιήθηκαν είναι η EMT Gemi, η East Gemi και η Trans KA Tankers Management. Και οι τρεις μπήκαν στη “μαύρη λίστα” με την αιτιολογία ότι διευκολύνουν τη μεταφορά ρωσικού αργού πετρελαίου, παρακάμπτοντας το διεθνές πλαφόν και εφαρμόζοντας παράτυπες και υψηλού κινδύνου ναυτιλιακές πρακτικές. Η εταιρεία EMT Gemi δραστηριοποιείται ως τεχνικός διαχειριστής τριών “γερασμένων” δεξαμενόπλοιων ηλικίας 22-23 ετών. Και τα τρία πλοία αυτά φέρουν τη σημαία του Καμερούν -ενός κράτους που κατηγορείται για ανύπαρκτη εποπτεία ασφαλείας όσον αφορά το νηολόγιό του- και εμπλέκονται σε επικίνδυνες περιβαλλοντικά μεταγγίσεις εν πλω. Αντίστοιχα, η εταιρεία East Gemi αποτελεί τον “τεχνικό εγκέφαλο” πίσω από πολλαπλές εταιρείες-βιτρίνες, συντηρώντας πλοία που επίσης φέρουν σημαία Καμερούν και επιδίδονται συστηματικά στη χειραγώγηση των συστημάτων αυτόματου εντοπισμού για να κρύβουν το στίγμα τους. Η τρίτη περίπτωση, αυτή της Trans KA Tankers Management, παρουσιάζει μια σημαντική διαφορά. Πρόκειται για εμπορικό και όχι τεχνικό διαχειριστή, και σε αντίθεση με τις προηγούμενες εταιρείες, δύο στα τρία πλοία που διαχειρίζεται φέρουν τουρκική σημαία - γεγονός που σημαίνει ότι η τουρκική κρατική εποπτεία γνώριζε ακριβώς ποιος τα χειριζόταν, αναδεικνύοντας το μέγεθος της κρατικής ομπρέλας προστασίας
Πέρα όμως από τις στοχευμένες κυρώσεις της ΕΕ για τον σκιώδη στόλο, την ίδια ακριβώς περίοδο, στα μέσα Ιουνίου 2026, η Μεγάλη Βρετανία προχώρησε σε δικά της μέτρα. Το βρετανικό Φόρεϊν Όφις, στα περιθώρια της Συνόδου των G7, αποφάσισε την επιβολή κυρώσεων σε βάρος τουρκικής εταιρείας με την κατηγορία ότι προμηθεύει τη Ρωσία με είδη διπλής χρήσης και κρίσιμο τεχνολογικό εξοπλισμό που ενισχύει τη ρωσική πολεμική βιομηχανία. Στο στόχαστρο αυτών των βρετανικών κυρώσεων βρέθηκε η εταιρεία Shtral.
Ο τομέας στον οποίο δραστηριοποιείται η συγκεκριμένη εταιρεία είναι ο κλάδος της εισαγωγής και εξαγωγής CNC εργαλειομηχανών (Computer Numerically Controlled machine tools). Οι βρετανικές αρχές ενέταξαν την τουρκική Shtral στο καθεστώς πλήρους δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων και απαγόρευσης συναλλαγών, εμποδίζοντας την πρόσβασή της στο διεθνές τραπεζικό σύστημα, ακριβώς διότι δρούσε ως κόμβος παράκαμψης. Στην ίδια ακριβώς δέσμη κυρώσεων της 16ης Ιουνίου συμπεριλήφθηκε από το Λονδίνο και η ομώνυμη κινεζική εταιρεία Shtral Technology, η οποία αποτελεί τον κατασκευαστικό βραχίονα αυτού του εμπορικού δικτύου, που λειτουργούσε βάσει ενός κλασικού τριγωνικού μοντέλου διακίνησης: οι μηχανές κατασκευάζονταν στην Κίνα και στη συνέχεια εξάγονταν μέσω της τουρκικής Shtral στη Ρωσία, εκμεταλλευόμενη τον ρόλο της Τουρκίας ως χώρας “transit” που δεν εφαρμόζει τις δυτικές κυρώσεις.
Οι εργαλειομηχανές CNC θεωρούνται ιδιαίτερα κρίσιμης σημασίας για την πολεμική βιομηχανία της Ρωσίας. Πρόκειται για πλήρως αυτοματοποιημένα μηχανήματα, εξοπλισμένα με ηλεκτρονικούς υπολογιστές, τα οποία επιτρέπουν την κατεργασία μετάλλων με υψηλή ακρίβεια. Χωρίς αυτά τα μηχανήματα, η πολεμική βιομηχανία της Ρωσίας θα δεχόταν σοβαρό πλήγμα, καθώς είναι απαραίτητα για την κατασκευή εξαρτημάτων για άρματα μάχης, αεροσκάφη, drones, καθώς και για την παραγωγή βαλλιστικών πυραύλων.
Η ίδια τακτική από την πλευρά της Δύσης αναμένεται να συνεχιστεί και μετά τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα. “Για πρώτη φορά, στοχεύουμε επίσης σε σκάφη που βοηθούν τον σκιώδη στόλο – παρέχοντας για παράδειγμα ανεφοδιασμό καυσίμων (bunkering) και άλλες υπηρεσίες. Και προτείνουμε να στοχεύσουμε σε κρίσιμες υποδομές, όπως λιμάνια, αεροδρόμια, διυλιστήρια που εμπορεύονται ή επεξεργάζονται ρωσικό πετρέλαιο”, ανέφερε η Πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για το 21ο πακέτο ευρωπαϊκών κυρώσεων, το οποίο αναμένεται να υιοθετηθεί στα μέσα Ιουλίου. Η αλλαγή αυτή μεταθέτει το βάρος των κυρώσεων από τα ίδια τα πλοία στην εφοδιαστική αλυσίδα και τις υποδομές που συμμετέχουν στο “σκιώδες” εμπόριο ρωσικού πετρελαίου. Για τις τουρκικές εταιρείες η οποιαδήποτε εμπλοκή θα τις εκθέτει σε άμεσες κυρώσεις, στερώντας τους την πρόσβαση στο ευρωπαϊκό τραπεζικό και ασφαλιστικό σύστημα. Αλλά στην Τουρκία θα τελούν υπό καθεστώς “business as usual”.
Όπως φαίνεται, η ταυτόχρονη επιβολή κυρώσεων σε τουρκικές εταιρείες και η επιτάχυνση της “επανασύνδεσης” με την Άγκυρα παγιώνεται ως στρατηγική της Δύσης απέναντι στην Τουρκία: καλλιεργούνται οι σχέσεις ενώ παράλληλα ασκείται πίεση σε συγκεκριμένες εταιρείες-κόμβους παράκαμψης. Η λογική είναι ότι οι κυρώσεις στοχεύουν σε οντότητες, όχι στο κράτος, αφήνοντας στην Άγκυρα το περιθώριο να αποστασιοποιηθεί από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις χωρίς να αναγκαστεί να έρθει σε σύγκρουση.
Η άρνηση όμως της Τουρκίας να επιβάλει δυτικές κυρώσεις δεν είναι παράλειψη ή ατυχής συγκυρία. Είναι συνειδητή επιλογή που έχει ληφθεί σε κυβερνητικό επίπεδο, με ευρεία εσωτερική συναίνεση, και που αποφέρει στη χώρα οικονομικά οφέλη, εις βάρος των μέτρων που λαμβάνονται από τη Δύση.
Ακολουθήστε το antenna.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις!