Έρευνες
Πώς τουρκικά πλοία εξοπλίζουν τις ρωσικές δυνάμεις στη Λιβύη
Η νέα έρευνα του ant1news.gr, βασισμένη σε δεδομένα ναυτιλιακής παρακολούθησης, διαρροές μυστικών υπηρεσιών και εκθέσεις του ΟΗΕ, καταγράφει τους μηχανισμούς που έχουν στηθεί μεταξύ Μόσχας, Άγκυρας και Λιβύης για τη μεταφορά στρατιωτικού εξοπλισμού
Άκουσε το άρθρο
Του Χάρη Καρανίκα
Στα τέλη Ιουλίου 2024, ο γνωστός γεωπολιτικός αναλυτής και παρατηρητής ναυτιλιακών διελεύσεων, Yoruk Isik, ανέβασε στο X την εξής ανάρτηση συνοδευόμενη από φωτογραφίες: ένα εμπορικό οχηματαγωγό πλοίο (Ro-Ro) το οποίο φέρει σημαία Καμερούν και ανήκει σε τουρκικά συμφέροντα, διέσχισε τα στενά του Βοσπόρου μεταφέροντας ρωσικά στρατιωτικά φορτηγά Kamaz 6350, προερχόμενο από το ρωσικό λιμάνι του Νοβοροσίσκ.
Η συγκεκριμένη μεταφορά προσέλκυσε τότε έντονο ενδιαφέρον, διότι τα φορτηγά της Kamaz αποτελούν τη “ραχοκοκαλιά” του ανεφοδιασμού των ρωσικών δυνάμεων και, ως εκ τούτου, η εταιρεία είχε μπει στο στόχαστρο των δυτικών κυβερνήσεων από τον πρώτο κιόλας χρόνο του πολέμου στην Ουκρανία.
Συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε επιβάλει αυστηρές κυρώσεις στην Kamaz ήδη από τον Μάρτιο του 2022, ενώ ακολούθησαν η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι ΗΠΑ, μέσω του Γραφείου Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων του υπουργείου Οικονομικών, ενέταξαν την εταιρεία στη δική τους “μαύρη λίστα” τον Ιούνιο του 2022, απαγορεύοντας ρητά οποιαδήποτε συναλλαγή ή μεταφορά υλικού της.
Παρά το ασφυκτικό πλαίσιο κυρώσεων από τις ΗΠΑ και την ΕΕ, το τουρκικών συμφερόντων πλοίο συνέχισε ανενόχλητο την πορεία του. Όπως αποδείχθηκε λίγες ημέρες αργότερα, στις 4 Αυγούστου 2024, το στίγμα του συστήματος αυτόματου εντοπισμού αποτύπωνε την άφιξη και την παραμονή του πλοίου με ανοικτό πομπό στο λιμάνι του Τομπρούκ στην ανατολική Λιβύη, επιβεβαιώνοντας ότι ο τελικός προορισμός του ρωσικού στρατιωτικού φορτίου ήταν η επικράτεια που ελέγχεται από τον Λιβυκό Εθνικό Στρατό (LNA) του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ.
Η “μέθοδος” αυτή πριν από λίγες ημέρες φέρεται να επανενεργοποιήθηκε. Στις 26 Απριλίου 2026, μια νέα ανάρτηση του Yoruk Isik περιελάμβανε φωτογραφίες με το ίδιο πλοίο να διασχίζει ξανά τον Βόσπορο μεταφέροντας φορτηγά Kamaz προς “άγνωστο αφρικανικό προορισμό”.
Αυτή τη φορά, ωστόσο, υπήρχε μια σημαντική διαφορά: τα φορτηγά ήταν βαμμένα λευκά και όχι χακί, όπως αυτά που είχε φωτογραφήσει ο Isik τον Ιούλιο του 2024 στο κατάστρωμα του πλοίου. Σκοπός του βαψίματος φέρεται να ήταν το καμουφλάρισμα του φορτίου, ώστε να μοιάζει με οχήματα ανθρωπιστικών οργανώσεων, προκειμένου να ξεγελάσουν τους δορυφόρους παρακολούθησης και να παρακάμψουν τους ελέγχους των δυτικών υπηρεσιών.
Η συγκεκριμένη μεταφορά συνέπεσε χρονικά με ένα διπλωματικό τουρ του Σαντάμ Χαφτάρ, υιού του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ και αναπληρωτή διοικητή του LNA. Στις 10 Μαΐου 2026, ο Σαντάμ Χαφτάρ βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη, προσκεκλημένος στην έκθεση αμυντικής βιομηχανίας SAHA 2026. Εκεί είχε συναντήσεις υψηλού επιπέδου με τον Τούρκο Υπουργό Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ, καθώς και με τον Σελτζούκ Μπαϊρακτάρ, γαμπρό του Ερντογάν και ιδιοκτήτη της εταιρείας αμυντικής βιομηχανίας Baykar, επιθεωρώντας μάλιστα το νέο τουρκικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος τύπου “Kizilelma”.
Μετά την Τουρκία, ο Σαντάμ Χαφτάρ μετέβη απευθείας στη Μόσχα στις 13 και 14 Μαΐου 2026. Στη ρωσική πρωτεύουσα, έγινε δεκτός με τιμές και είχε διαβουλεύσεις με τον Ρώσο υπουργό Άμυνας, Αντρέι Μπελούσοφ, τον αναπληρωτή υπουργό Άμυνας, Βασίλι Οσμακόφ, και τον αναπληρωτή επικεφαλής της προεδρικής διοίκησης, Σεργκέι Κιριγένκο. Η ατζέντα των συζητήσεων εστίασε στην περαιτέρω ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας, στην εκπαίδευση των δυνάμεων του LNA και, κυρίως, στη ρωσική δραστηριότητα στις βάσεις της ανατολικής, κεντρικής και νότιας Λιβύης.
Στις 12 Μαΐου, λίγες ώρες πριν ο Σαντάμ Χαφτάρ φτάσει στη Μόσχα, το Intelligence Online – ένας συνδρομητικός ιστότοπος διεθνούς κύρους που εξειδικεύεται στη συλλογή και ανάλυση πληροφοριών που διαρρέουν από (και για) μυστικές υπηρεσίες– προχώρησε στην εξής αποκάλυψη: ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών είχαν θέσει στο μικροσκόπιό τους το συγκεκριμένο πλοίο, παρακολουθώντας στενά την ρωσική εφοδιαστική οδό προς την Αφρική. Το σχετικό δημοσίευμα του Intelligence Online επικαλούνταν συγκεκριμένα στοιχεία από “εμπιστευτικής έκθεσης από μια ευρωπαϊκή στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών”. Επιπλέον, ανέφερε ότι το πλοίο διαδραματίζει “κεντρικό ρόλο στο δίκτυο logistics που διευκολύνει την στρατιωτική ανάπτυξη της Ρωσίας στην Αφρική”.
Όπως φαίνεται, οι ανησυχίες των ευρωπαϊκών υπηρεσιών αφορούσαν μεθόδους παράκαμψης των κυρώσεων: σε αντίθεση με τον γνωστό ρωσικό “σκιώδη στόλο”, το τουρκικών συμφερόντων πλοίο λειτούργησε ως ένα τυπικό εμπορικό οχηματαγωγό που δεν περιλαμβάνεται στις επίσημες λίστες κυρώσεων. Ανήκοντας στη διαχείριση μιας τουρκικής εταιρείας και με σημαία από το Καμερούν, αποτελεί κομμάτι ενός “λευκού στόλου” που πλέει στις γκρίζες ζώνες της νόμιμης ναυτιλίας.
Τα ερωτήματα που προκύπτουν για τη συγκεκριμένη γραμμή ανεφοδιασμού, μπορούν εν μέρει να απαντηθούν από την εξέλιξη των σχέσεων μεταξύ Ρωσίας, Λιβύης και Τουρκίας. Οι επαφές της Μόσχας με τον Χαφτάρ χρονολογούνται σχεδόν μια δεκαετία πίσω, ξεκινώντας με μυστικές προμήθειες όπλων, εκτύπωση πλαστών δηναρίων για τη ρευστότητα του στρατού του και, κυρίως, μέσω της ανάπτυξης της ρωσικής ομάδας Wagner, που τότε πλασαριζόταν ως “ιδιωτική” και όχι κρατική, και παρείχε μισθοφόρους, τεχνικούς, ελεύθερους σκοπευτές και χειριστές προηγμένων αντιαεροπορικών συστημάτων αποτελώντας την αιχμή του δόρατος του Χαφτάρ στην κρίσιμη περίοδο του λιβυκού εμφυλίου την περίοδο 2019-2020.
Μετά τον θάνατο του ηγέτη της Wagner, Γεβγκένι Πριγκόζιν, το 2023, η Μόσχα εγκατέλειψε τη βιτρίνα της “ιδιωτικής” εταιρείας. Οι ρωσικές δυνάμεις στη Λιβύη αναδιοργανώθηκαν και ενσωματώθηκαν επίσημα στο ρωσικό υπουργείο Άμυνας υπό την ονομασία Africa Corps.Στα χρόνια που μεσολάβησαν από την Wagner έως την “επίσημη” ρωσική στρατιωτική μονάδα, η Λιβύη σταδιακά μετατράπηκε σε προγεφύρωμα για τη διείσδυση της Ρωσίας στην Αφρική: στις αρχές του 2024, εκτιμάται ότι είχαν αναπτυχθεί τουλάχιστον 1.800 Ρώσοι στρατιώτες σε λιβυκές βάσεις όπως η Jufra, το Brak al-Shati, η Al-Khadim και η Ghardabiya.
Η κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία τον Δεκέμβριο του 2024 επιτάχυνε τις εξελίξεις. Η Ρωσία ήρθε αντιμέτωπη με την απώλεια των κρισιμότερων εγκαταστάσεών της στη Μέση Ανατολή -της ναυτικής βάσης της Ταρτούς και της αεροπορικής βάσης του Khmeimim- και προκειμένου να διατηρήσει ένα “πόδι” στη Μεσόγειο και να υποστηρίξει τα στρατεύματά της στο Σαχέλ (Νίγηρας, Μάλι, Μπουρκίνα Φάσο), η Μόσχα μετέφερε ταχύτατα το βάρος στη Λιβύη.
Ενδεχομένως, τα λευκά βαμμένα Kamaz που εθεάθησαν να περνούν τον Βόσπορο εντός του τουρκικών συμφερόντων πλοίου στα τέλη Απριλίου να προορίζονταν για τον εφοδιασμό των δυνάμεων της Africa Corps.
Ένα από τα σημαντικότερα κομμάτια του παζλ του “λευκού στόλου” είναι η ταυτότητα της τουρκικής εταιρείας που διαχειρίζεται το πλοίο. Όπως προκύπτει από εταιρικά έγγραφα και ναυτιλιακά μητρώα, η εταιρεία, με έδρα τη Σαμψούντα, αποτελεί μέλος ενός τουρκικού ομίλου, που έχει βραβευτεί κατ' επανάληψη για τις εξαγωγικές του δραστηριότητες σε τελετές παρουσία του ίδιου του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Στον ίδιο όμιλο άνηκε και μία άλλη εταιρεία η οποία είχε απασχολήσει έντονα την επικαιρότητα το 2019. Τότε, η ίδια υποδομή μεταφοράς στρατιωτικού εξοπλισμού εξυπηρετούσε τον τουρκικό κρατικό μηχανισμό, που πολεμούσε τις δυνάμεις του Χαφτάρ. Τον Μάιο του 2019, πλοίο του ομίλου φόρτωσε από τη Σμύρνη δεκάδες τουρκικά θωρακισμένα οχήματα τύπου Kirpi. Το πλοίο έκλεισε το σύστημα εντοπισμού του και ξεφόρτωσε τον βαρύ οπλισμό στο λιμάνι της Τρίπολης.
Το 2019, η Λιβύη βρισκόταν στο επίκεντρο μιας σφοδρής ένοπλης σύγκρουσης: ο στρατάρχης Χαλίφα Χαφτάρ, επικεφαλής του LNA εξαπέλυσε ευρείας κλίμακας στρατιωτική επίθεση για να καταλάβει την Τρίπολη. Στόχος του ήταν η ανατροπή της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας (GNA), υπό την ηγεσία του Φαγέζ αλ Σάρατζ. Όντας στα πρόθυρα της κατάρρευσης, η κυβέρνηση της Τρίπολης στράφηκε στην Τουρκία, ζητώντας στρατιωτική υποστήριξη. Η Άγκυρα ανταποκρίθηκε, αποστέλλοντας στρατιωτικούς συμβούλους και εξοπλισμό, και ως γεωπολιτικό “αντάλλαγμα” η GNA υπέγραψε τον Νοέμβριο του 2019 το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο για τις θαλάσσιες ζώνες, το οποίο αγνοούσε την ύπαρξη και τα κυριαρχικά δικαιώματα ελληνικών νησιών.
Τα Kirpi που εστάλησαν από την Τουρκία παραλήφθηκαν από παραστρατιωτικές ομάδες που στήριζαν την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας. Η Ομάδα Εμπειρογνωμόνων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ διερεύνησε εκτενώς τη συγκεκριμένη αποστολή εξοπλισμού: το πλέον κρίσιμο στοιχείο που τεκμηρίωσε την έκθεση τους ήταν το γεγονός ότι η κατασκευάστρια εταιρεία των Kirpi, η BMC, βεβαίωσε γραπτώς ότι τα εν λόγω οχήματα είχαν πουληθεί στην Προεδρία Αμυντικής Βιομηχανίας (SSB) της Τουρκίας. Η SSB είναι κρατικός φορέας που υπάγεται απευθείας στο γραφείο του Τούρκου Προέδρου, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι δεν επρόκειτο για μια “ιδιωτική” υπόθεση λαθρεμπορίου, αλλά για μια συγκεκαλυμμένη, κατευθυνόμενη επιχείρηση μεταφοράς οπλισμού από το τουρκικό κράτος.
Η έκθεση του ΟΗΕ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Τουρκία, η GNA και η εταιρεία του τουρκικού ομίλου παραβίασαν την παράγραφο 9 του ψηφίσματος 1970 που αφορά το εμπάργκο όπλων. Ως άμεση συνέπεια της παραβίασης των διεθνών κυρώσεων, οι ναυτιλιακές αρχές της Μολδαβίας και του Τόγκο διέγραψαν από τα νηολόγιά τους τα πλοία της εμπλεκόμενης εταιρείας, ενώ στα πλαίσια περαιτέρω διεθνών ελέγχων ο όμιλος προχώρησε σε αναδιάρθρωση στα τέλη του 2019, μεταφέροντας ουσιαστικά τον στόλο και τα στελέχη σε μία νέα θυγατρική. Αυτή ακριβώς η θυγατρική είναι που σήμερα διαχειρίζεται το πλοίο που διέσχισε τον Βόσπορο στα τέλη Απριλίου μεταφέροντας τα λευκά βαμμένα φορτηγά Kamaz.
Με λίγα λόγια, το 2019 η Τουρκία μίσθωσε τον ιδιωτικό στόλο του ομίλου για να μεταφέρει τα δικά της όπλα στην Τρίπολη, με στόχο να σταματήσει και να εξοντώσει τις δυνάμεις του Χαφτάρ. Πέντε χρόνια αργότερα, το 2024, ο ίδιος μηχανισμός χρησιμοποιήθηκε για να μεταφέρει ρωσικό στρατιωτικό εξοπλισμό στο Τομπρούκ, προκειμένου να εξοπλίσει τις δυνάμεις του Χαφτάρ και τις ρωσικές δυνάμεις του Africa Corps. Και πριν από λίγες ημέρες, ενώ ο υιός Χαφτάρ περιόδευε σε Κωνσταντινούπολη και Μόσχα, ο μηχανισμός μεταφοράς επανενεργοποιήθηκε.
Με αυτά τα δεδομένα, η Τουρκία δεν φαίνεται να ενεργεί ως αμέτοχος παρατηρητής ή παθητικός δίαυλος. Χρησιμοποιώντας ιδιωτικούς βραχίονες οι οποίοι έχουν λειτουργήσει στο παρελθόν για το ίδιο το τουρκικό κράτος, λειτουργεί πλέον ως εξυπηρετητής ρωσικών γεωπολιτικών συμφερόντων, δίνοντας τη δυνατότητα στη Μόσχα να παρακάμπτει κυρώσεις των χωρών του ΝΑΤΟ και της ΕΕ.
Με βαρύ ποινικό παρελθόν φέρεται ο 42χρονος που σήκωσε όπλο σε αστυνομικούς στο Μικρολίμανο
Δίκη για το σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών: Ολοκληρώθηκαν τα έργα βελτίωσης της αίθουσας
