ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ
Το πρώτο ατμόπλοιο του Ναυτικού μας
Στις 3 Σεπτεμβρίου 1826, μεσούσης του ξεσηκωμού του Γένους, αφίχθηκε στο λιμάνι του Ναυπλίου το πολεμικό «Καρτερία». Ήταν το πρώτο πολεμικό πλοίο, από τα πρώτα στον κόσμο, που κινούνταν με ατμό. Τι απέγινε το σκαρί, που πιθανότατα σήμερα… «να στηρίζει τον Ναύσταθμο στη Σαλαμίνα».
Άκουσε το άρθρο
Στις αρχές του Αγώνα του ’21, κατόπιν των Εθνοσυνελεύσεων σε Επίδαυρο και Άστρος, «τέθηκαν» οι βάσεις για τη δημιουργία Διοικητικής Αρχής σε αρχική φάση και κατόπιν για την ίδρυση Κράτους, στις απελευθερωμένες περιοχές της «σκλαβωμένης Ελλάδας».
Αν και το κουσούρι μας δεν μας είχε ξεχάσει – διχόνοια και εμφύλιες διαμάχες – μεσούσης του Αγώνα φυσικά, υπήρχαν και τα φωτισμένα μυαλά, που έβλεπαν πιο μπροστά, αλλά και κάποιοι ξένοι, αγνοί φιλέλληνες… ενίοτε και καιροσκόποι, που θα έκαναν τα πάντα ώστε ο τόπος και ο λαός να «ξαναγεννηθούν!».
Το πλοίο «Καρτερία»
Το 1824, με πρωτοβουλία του θρυλικού Άγγλου Ναυάρχου Τόμας Κόχραν, παραγγέλθηκαν από τα Ναυπηγεία Brent έξι πολεμικά πλοία, για λογαριασμό του πολεμικού ναυτικού των επαναστατημένων Ελλήνων. Βέβαια, ναυτικό τέτοιο δεν υπήρχε, καθώς τον Αγώνα στη θάλασσα έδιναν ψημένοι καπεταναίοι και καραβοκύρηδες, ενώ τα πλοία ήταν εμπορικά… αλλά καλά εξοπλισμένα από τους ίδιους.
Σημαντικό ρόλο στην παραγγελία των πλοίων έπαιξε το Φιλελληνικό Κομιτάτο του Λονδίνου, ειδικά ο Φρανκ Χέιστινγκς, πιο γνωστός ως Φραγκίσκος Άστιγγας. Με δικές του ενέργειες – λόγω γνωριμιών – εξασφαλίστηκαν 10.000 λίρες, από τα δάνεια που είχε συνάψει η Ελληνική Αρχή το 1823-24, με τους Ορλάνδο και Λουριώτη επικεφαλής της ελληνικής αποστολής. Ενός δανείου ύψους 2.000.000 λιρών, που τελικά στην επαναστατημένη Ελλάδα έφτασαν μόλις τα μισά – και με βασικό χρηματοδότη τον βρετανικό τραπεζικό κολοσσό των Ρόθτσιλντ.
Αν και υπήρξαν κάποιες καθυστερήσεις, το σκαρί «χτίστηκε» σ’ ένα σύγχρονο ναυπηγείο, ενώ η κατασκευή του θα ήταν πρωτοποριακή. Ο Άστιγγας κατέβαλε και δικά του χρήματα για τη ναυπήγηση – το δε πλοίο θα ήταν ατμοκίνητο, κάτι το μοναδικό για πλοίο γενικότερα, πόσο δε για πολεμικό. Θα κινούνταν με ατμολέβητες, μέσω δύο τεράστιων τροχήλατων συστημάτων, στα πλευρά του κύτους.
Του δόθηκε το όνομα «Καρτερία», σημειολογικό μεσούσης του Αγώνα και της προσμονής για ελευθερία και ανεξαρτησία.
Αρχές του 1826, το πλοίο ήταν έτοιμο και λίγο καιρό μετά ξεκίνησε για την Ελλάδα. Ταξίδευε κατά βάση με τα πανιά του, ενίοτε και «με τον ατμό». Στη Μάλτα σημειώθηκε σοβαρή μηχανική βλάβη – το σκαρί είχε ατμομηχανές δυναμικότητας 90 ίππων. Στη χώρα έφτασε μόνο το πλοίο και, μερικές εβδομάδες αργότερα, έφτασαν και τα οκτώ πυροβόλα του, από τις ΗΠΑ, εκεί όπου υπήρχε τεχνογνωσία, καθώς ήδη υπηρετούσαν στο ναυτικό της ατμοκίνητα πολεμικά πλοία σαν το «Καρτερία».
Το πλοίο έφτασε στο Ναύπλιο στις 3 Σεπτεμβρίου του 1826!
Είχε μήκος 40 μέτρα, εκτόπισμα 240 τόνων, ταχύτητα 7 κόμβων, πλήρωμα 75 ανδρών και για οπλισμό οκτώ πυροβόλα των 68 λιβρών.
Ο Άστιγγας ήταν ο κυβερνήτης του, ενώ το ειδικευμένο πλήρωμα ήταν ξένοι, μαζί με Έλληνες ως κατωτέρους.
Το πλοίο ξεκίνησε περιπολίες στις αρχές του 1827, όταν «φόρεσε» τα πυροβόλα του. Εχθρικά δεν το προσέγγιζαν, λόγω του φόβου για τις άγνωστες δυνατότητες που είχε.
Το βάπτισμα του πυρός το πήρε τον Σεπτέμβριο του ’27, στην Ιτέα. Καταναυμάχησε μικτή Μοίρα από αιγυπτιακά και τουρκικά πολεμικά πλοία, βυθίζοντας τέσσερα και προκαλώντας ζημιές σε άλλα δύο!
Οι πυροβολητές και οι θερμαστές του μπορούσαν να πυρώσουν στις μηχανές τις οβίδες, ώστε αυτές μετά τη βολή να λειτουργήσουν και ως εμπρηστικές!
Μέχρι το τέλος του Αγώνα, το πλοίο δεν είχε ιδιαίτερη δράση. Το 1830 το Γκουβέρνο (Κυβέρνηση) αναγκάστηκε να παροπλίσει το «Καρτερία». Από τη μία οι δυσκολίες αφομοίωσης του ατμού, από την άλλη διάφορα τεχνικά και μηχανικά προβλήματα, λειτουργούσαν αποτρεπτικά στην αξιοποίησή του από το Ναυτικό. Επίσης, διαπιστώθηκε πως τα πέταλα των τροχών δεν είχαν το προβλεπόμενο βύθισμα στο νερό, κάτι που δεν βοηθούσε στην ανάπτυξη της μέγιστης ταχύτητας. Επίσης, το κάρβουνο έπρεπε να είναι ειδικού τύπου, κάτι που μπορούσε να ανευρεθεί μόνο στο εξωτερικό, οπότε γινόταν εισαγωγή του.
Το πλοίο παρέμεινε στο δυναμικό του Ναυτικού για μερικά χρόνια ακόμη, ενώ σε έγγραφα του 1842 το πλοίο δεν αναγράφεται στο δυναμικό του Όπλου (Ναυτικού). Τελικά αφέθηκε στο έλεος της εγκατάλειψης, μέχρι που διαλύθηκε (το διέλυσαν).
Ο μοιραίος Άστιγγας
Ο Φρανκ Άμπνεϋ Χέιστινγκς, εξελληνισμένο Φραγκίσκος Άστιγγας, ήταν Άγγλος αξιωματικός του Ναυτικού και σπουδαίος φιλέλληνας.
Πήρε μέρος σε πολλές ναυμαχίες, μεταξύ των οποίων και του Τραφάλγκαρ, όπου και διακρίθηκε.
Πίστεψε στην τεχνολογική εξέλιξη, ατμός, και πάλεψε γι’ αυτό. Έπαιξε σημαντικό ρόλο στην παραγγελία των έξι ατμόπλοιων για τους επαναστατημένους Έλληνες, τελικά έφτασε μόνο το «Καρτερία».
Ήταν ο κυβερνήτης του και, ως πλήρωμα, είχε Άγγλους, Σουηδούς και Σλάβους, μαζί με λίγους Έλληνες.
Η ναυμαχία στην Ιτέα υπήρξε καταλυτική για την απομάκρυνση του εχθρικού στόλου από τον Κορινθιακό.
Στις 28 Απριλίου του 1828 κατέπλευσε στο Μεσολόγγι και, σε συνεννόηση με τον Άγγλο Στρατηγό Τσόρτς, αποφασίστηκε το «Καρτερία» να κανονιοβολήσει το Αιτωλικό. Ο Άστιγγας ηγήθηκε της επίθεσης με επιτυχία και, μερικές ημέρες μετά, έκανε το ίδιο με Άγημα από το πλοίο και άλλες χερσαίες δυνάμεις Ελλήνων.
Ήδη ήταν τραυματισμένος, όταν μια βολίδα του διέλυσε το χέρι. Κλήθηκε γιατρός στο πλοίο, κάτι που απασχόλησε ακόμη και τον Μαυροκορδάτο. Όμως η όποια καθυστέρηση ήταν μοιραία, καθώς τα τραύματά του είχαν ήδη μολυνθεί. Με το «Καρτερία» μετακινήθηκε στη Ζάκυνθο για να νοσηλευτεί στο εκεί λοιμοκαθαρτήριο. Εκεί άφησε και την τελευταία του πνοή στις 20 Μαΐου του 1828.
Προσωρινά ενταφιάστηκε στην Αίγινα και τον επόμενο χρόνο, 20-5-1829, έγινε η επίσημη κηδεία του. Η σορός του ενταφιάστηκε στον Πόρο, ενώ η καρδιά του φυλάσσεται, σε ειδική θήκη, στον Αγγλικανικό Ναό του Αγίου Παύλου στην Αθήνα.
Προς τιμήν του υπάρχουν στην Αθήνα δρόμος και πλατεία με το όνομά του.
Υπήρξε ο μοναδικός κυβερνήτης του «Καρτερία». Συμπατριώτες του, Γκόρντον, Τσόρτς, υποστήριξαν πως υπήρξε αγνός φιλέλληνας, που ξόδεψε το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του – μέχρι και τη ζωή του – για την ελευθερία των Ελλήνων και της Ελλάδας.
Άγνωστες πτυχές της ιστορίας της «Καρτερίας»
Α – Ο Άστιγγας ανέλαβε προσωπικά την επίβλεψη των εργασιών ναυπήγησης του «Καρτερία» στο αγγλικό ναυπηγείο, καθώς ο αρχιμηχανικός, Γκαλογουέι, «κωλυσιεργούσε» – πιθανότατα επειδή ο γιος του ήταν αρχιναυπηγός στην υπηρεσία του Αιγύπτιου Σουλτάνου Μωχάμετ Αλή. Μάλιστα, για να αποφευχθεί τυχόν διπλωματική εμπλοκή, το πλοίο φερόταν στα χαρτιά να ναυπηγείται για λογαριασμό του Άστιγγα, στο όνομά του παραδόθηκε. Επίσης, τα πυροβόλα του δεν τοποθετήθηκαν κανονικά, πουλήθηκαν σε εταιρεία στις ΗΠΑ και από εκεί έφτασαν στην Ελλάδα.
Β – Ομοίωμα του «Καρτερία» υπάρχει σε μόνιμη έκθεση του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου. Κατασκευάστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, από τον Κων/νο Ράδο, από ξύλο και καδρόνι. Έχει μήκος 150 εκ., πλάτος 31 εκ., ύψος 76 εκ. Επίσης, στο ίδιο Μουσείο βρίσκεται και το ακρόπρωρο του πλοίου.
Γ – Πριν 25 χρόνια, ξεκίνησε μελέτη από επιστημονική ομάδα για τα κτιριακά συγκροτήματα στον Ναύσταθμο της Σαλαμίνας. Όταν αυτή ολοκληρώθηκε και παρουσιάστηκε (2017), η ηγεσία του Πολεμικού Ναυτικού, της πολιτικής ηγεσίας του Υπ. Άμυνας και του Υπ. Πολιτισμού άκουσαν τους ερευνητές να τους αποκαλύπτουν πως, κατά πάσα βεβαιότητα, στον Ναύσταθμο είχαν εντοπιστεί τμήματα του «Καρτερία».
Η επιστημονική ομάδα είχε εντοπίσει μεταλλικά μέρη, εξαρτήματα, δίσκους, συσκευές κ.ά., τα οποία ηλικιακά και από θέμα προέλευσης ταυτίζονταν απόλυτα με το ναυπηγείο και το ιστορικό πλοίο. Όλα αυτά είχαν αξιοποιηθεί σε κατασκευές μεταξύ των ετών 1875-1970, κάτι που σημαίνει πως στις κατά καιρούς ανακατασκευές κτιρίων στον Ναύσταθμο αξιοποιήθηκε υπάρχον υλικό, προφανώς και τα όποια τμήματα του «Καρτερία».
Μάλιστα, σε μία-δύο περιπτώσεις, κάποιες εν λειτουργία μικροδεξαμενές εκτιμάται πως ήταν τμήματα από τους λέβητες του πλοίου.
Ακολουθήστε το antenna.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις!