ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ
15/08/2026 11:49
Το Κίνημα: Πως ένα πραξικόπημα από στρατιωτικούς, απαίτησε από τον πολιτικό κόσμο, αλλαγές και αναδιάρθρωση της χώρας
Γράφει ο Γιάννης Αρβανίτης.
Άκουσε το άρθρο
Η λέξη Κίνημα στη χώρα, ειδικά στα χρόνια του μεσοπολέμου, όχι μόνο ακούστηκε, αλλά κι «έλαβε χώρα» κάποιες φορές. Στρατιωτικοί, «βγήκαν μπροστά», ανέλαβαν την εξουσία επιδιώκοντας να...«βάλουν τάξη στο τόπο», όπως οι ίδιοι υποστήριζαν!
Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, στην πρόσφατα ανεξαρτητοποιηθήσα Ελλάδα, έγινα πολλές και σημαντικές αλλαγές. Η έλευση του Βασιλιά Γεωργίου, μέχρι πρότινος Πρίγκιπα της Δανίας, συνοδεύτηκε από την προσθήκη των Ιονίων νήσων στην εδαφική της έκταση - επικράτεια.
Ακολούθησαν σημαντικές ακόμη κινήσεις, το 1878, το 1881, το Συνέδριο Βερολίνου, η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, που συνοδεύτηκαν από την πρόσκτηση στη χώρα, της Θεσσαλίας και της Ηπείρου.
Ο αποκαλούμενος «Ατυχής Πόλεμος του 1897», δημιούργησε ασφυκτικές επιπτώσεις ειδικά στο οικονομικό σκέλος, με την επιβολή σκληρού διεθνούς οικονομικού ελέγχου στην χώρα.
Και υπό αυτές τις συνθήκες όμως, η χώρα εξακολουθούσε να μάχεται!
Το μακεδονικό ζήτημα, αναζητούσε λύση, με αποτέλεσμα την ενεργή εμπλοκή της χώρας σε πολεμικές επιχειρήσεις σε εδάφη της Μακεδονίας, που στέναζαν, κάτω από τον Οθωμανικό κι τον Βουλγαρικό ζυγό!
Παράλληλα το Κρητικό πρόβλημα πάντα απασχολούσε την χώρα...κι έδειχνε να «περιμένει» τη στιγμή που θα άναβε πάλι η σπίθα για ένωση. Η Επανάσταση της Θερίσου, υπό τον Βενιζέλο ήταν η απαρχή σοβαρών εξελίξεων, ενώ στην γειτονική Οθωμανική Αυτοκρατορία, η Επανάσταση των Νεότουρκων δημιούργησε νέα δεδομένα, στις σχέσεις που θα είχαν μερικά χρόνια αργότερα, οι Βαλκανικοί λαοί.
Οικονομικά η χώρα...όπως πάντα ήταν σε κρίση...κι ειδικά τα χρέη «έπνιγαν» τα δημοσιονομικά κι έκανα το κράτος να ασφυκτιά!
Μπορεί η χώρα να προσπαθούσε να αναγεννηθεί, να γίνει υπολογίσιμο κράτος στην Νότια Βαλκανική, αλλά η έλλειψη πόρων και ισχυρής επιχειρηματικότητας με διεθνή πρόσημο, εξαίρεση η Ναυτιλία, δεν υπόσχονταν κάτι το πολύ καλύτερο!
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ
Το Φθινόπωρο του 1908, ομάδες Αξιωματικών όπως οι Πλαστήρας, Κονδύλης, Πάγκαλος, Ζορμπάς, αν και στην αρχή κινούνταν χωριστά, στη συνέχεια συνασπίστηκαν, πιέζοντας την Εξουσία για την ανάγκη λήψης σημαντικών πρωτοβουλιών, προς την ενίσχυση των Ε.Δ ώστε αυτές να είναι έτοιμες να ανταποκριθούν σε τυχόν νέες εμπόλεμες καταστάσεις στην Βαλκανική.
Παράλληλα η επαναφορά στο Στράτευμα ως ς Ειδικού Αρχιεπιθεωρητή, του Διάδοχου Κωνσταντίνου, ο οποίος είχε απομακρυνθεί μετά τον πόλεμο του `97 - δημιουργούσε αρνητικές παρενέργειες στους Αξιωματικούς που είχαν κινητοποιηθεί.
Η Κυβέρνηση Θεοτόκη είχε προχωρήσει σε προμήθειες οπλικών συστημάτων και πυρομαχικών, αλλά οι ανάγκες δεν καλύφθηκαν. Η Κυβέρνηση Ράλλη, αντέδρασε στην ύπαρξης Στρατιωτικών που με τους συγκεκριμένους τρόπους εκδήλωναν τα..."θέλω τους"! Προχώρησε σε συλλήψεις Αξιωματικών και στην παραπομπή τους στο Στρατοδικείο.
Ο "Στρατιωτικός Σύνδεσμος" (ΣΣ), ‘όπως αποκαλούνταν η κίνηση των Αξιωματικών αυτών, επίσης αντέδρασε και στρατιωτικοί υπό τον Θ. Πάγκλο απελευθέρωσε του συλληφθέντες.
Του Σ.Σ ηγούνταν ο διαπρεπείς Συνταγματάρχης Ν. Ζορμπάς. Ήταν φανερό πως οι περίπου 1300 «μυημένοι μέλη του Σ.Σ», θα κινούνταν ώστε να επιβάλουν τις θέσεις τους. Ένα στρατιωτικό κίνημα ήταν στα σκαριά...
Παραμονή του 15 Αγούστου του 1909, ο Σ.Σ έκανε το πρώτο βήμα. Οι συλληφθέντες απελευθερώθηκαν και παρότι ο πρωθυπουργός Ράλλης, απειλούσε Θεούς και δαίμονες, ήταν φανερό πως δεν είχε ισχυρό αποτύπωμα στο Στράτευμα!
Μονάδες ελεγχόμενες από τον Σ.Σ, αρνήθηκαν να υπακούσουν στις Διαταγές των Κυβερνητικών, σε αντίθεση με αυτές των Ανωτέρων τους. Εκτός από την πλήρη αναδιοργάνωση των Ε.Δ, ζητούσαν επιμόνως και αλλαγή μοντέλου οικονομικής πολιτικής, με βάση την μείωση των βαρών προς τον λαό.
Η Κυβέρνηση Ράλλη παραιτήθηκε και ο βετεράνος πολιτικός Κ. Μαυρομιχάλη, ορίστηκε πρωθυπουργός, αποδεχόμενος τους όρους των «Κινηματιών του Σ.Σ». Σημαντική ήταν και η απόφαση του Βασιλιά Γεωργίου, να αποδεχτή άμεσα την παραίτηση Ράλλη και τον ορισμό ως Διαδόχου του, αυτού, που αποδέχτηκε τους όρους ΚΙΝΗΜΑΤΙΩΝ!
Ο Ζορμπάς διέταξε τις Μονάδες που είχε ξεσηκωθεί να επιστρέψουν στους Στρατώνες τους, ειδικά αυτές που είχαν ως έδρα το Γουδί, πολύ κοντά στην πρωτεύουσα δηλαδή.
Ο ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ
Τα όσα επακολούθησαν θα "σημάδευαν" τη χώρα για δεκαετίες. Η Κυβέρνηση Μαυρομιχάλη, προχώρησε σε ψήφιση Νομοσχεδίων με θετικά για το λαό….και για τις Ε.Δ, μέτρα στήριξης.
Αυτά όμως ήταν σαφώς υποδύεστερα, από όσα ήταν αναγκαίο να γίνουν. Οι Κινηματίες του Σ.Σ, δεν είχαν όμως την πολιτική εμπειρία για να ζητήσουν πρόσθετες παρεμβάσεις μέσω της Κοινοβουλευτικής διαδικασίας. Μπορεί πλατιές λαϊκές μάζες να έβλεπαν θετικά τις παρεμβάσεις τους, αλλά πάντα υπήρχε ο φόβος μήπως αυτοί (κινηματίες), προχωρούσαν σε άλλου είδους παρεμβάσεις, δηλαδή στην επιβολή Δικτατορικού καθεστώτος.
Ο πολιτικός κόσμος, ναι μεν αποδεχόταν την δύναμη και την ισχύ του Σ.Σ, αλλά σε θέματα πολιτικά εύκολα τους εγκλώβιζαν με πρωτοβουλίες που δεν ήξεραν (οι κινηματίες) πώς να τις αντιμετωπίσουν.
Μια μεγάλη διαδήλωση ένα μήνα μετά την κινητοποίηση του Σ.Σ (14/15 Αυγούστου 1909), με παρότρυνση των μελών του, έβγαλε στο δρόμο στο κέντρο της Αθήνας, πλήθος κόσμου, αλλά ήτα εμφανής η έλλειψη σωστής «καθοδήγησης».
Κάποιοι Αξιωματικοί, μυημένοι στον Σ.Σ, με καταγωγή από την Κρήτη, μίλησαν για τον Ε. Βενιζέλο. Μετά την Θεριό, είχε βγει μπροστά στα πολιτικά πράγματα στο νησί και μερικούς μήνες νωρίτερα είχε ανακηρυχθεί πρωθυπουργός της Κρήτης. Η σκληρή κόντρα του με τον Πρίγκηπα Γεώργιο , Αρμοστή στο νησί, του είχε δώσει πρόσθετους πόντους.
Μέλη του Σ.Σ, ήρθαν σε επαφή μαζί του, ώστε να διαπιστώνουν τις προθέσεις του. Οι επόμενοι μήνες ήταν καθοριστικοί. Στα τέλη του 1909, ήρθε στην Αθήνα, εμπλεκόμενος στα πολιτικά πράγματα. Σε έκτακτη σύσκεψη του Συμβουλίου του Στέμματος (Βασιλιάς, Βενιζέλος ως εκπρόσωπος Σ.Σ, αρχηγοί κοινοβουλευτικών κομμάτων), προχώρησαν σε στήριξη κυβέρνησης υπό τον Σ. Δραγούμη.
Το Μάρτιο του 1910, έγιναν εκλογές με τον Βενιζέλο να εκλέγεται Βουλευτής Αττικοβοιωτίας. Επέστρεψε στην Αθήνα και μερικούς μήνες αργότερα, θα ορκιζόταν πρωθυπουργός (Οκτώβριος 1910) και θα σάρωνε στις εκλογές (Δεκέμβριος 1910). Προχώρησε σε κινήσεις ώστε να δείξει πως δεν σχετιζόταν με τα λεγόμενα ‘παλαιά κόμματα’ - ενώ πέτυχε να απεγκλωβιστεί και από την κηδεμονία του Σ.Σ.
Ενδεικτικό πως πήρε ως Υπασπιστή των Ιωάννη Μεταξά, σκληρό και στενότατο συνεργάτη του Κωνσταντίνου, ο οποίος θα οριζόταν Αρχιστράτηγος του Ε.Σ στους Βαλκανικούς Πολέμους, 1,5 χρόνο αργότερα.
Το μόνο σίγουρο όμως εί αι ότι χωρίς τον Σ.Σ ο κρητικός πολιτικός δεν θα είχε καταφέρει να εμπλακεί στα πολιτικά πράγματα της χώρας.
Οι σκληρές προσωπικότητες Βενιζέλου και Κωνσταντίνου...θα οδηγούσαν την χώρα και το λαό στον Διχασμό, με συνέπειες που είναι ορατές ακόμη και σήμερα! Αλλά αυτά θα είναι αντικείμεν ο άλλου άρθρου...
Ακολουθήστε το antenna.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις!
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή του παρόντος άρθρου, χωρίς αναφορά στην πηγή antenna.gr (με ενεργό σύνδεσμο προς το antenna.gr)
